مقايسهء مجمع البيان و تبيان
تفسير مجمع البيان بر گرفته از تفسير تبيان است ؛ چرا كه ايشان از ميان تمام تفاسير آن عصر ، تنها تفسير تبيان شيخ طوسى را به دليل جامعيت آن مىپسندند ؛ اما بر آن اعتراض دارد كه منظم نيست و در مباحث ادبى و نيز در رسايى برخى مطالب خلل دارد ؛ به همين جهت اين تفسير جاى خود را در دلها به دست نياورد و طبرسى نيز به تهذيب و اصلاح آن مىپردازد و تفسير مجمع البيان را مىنويسد . « 1 » وى در اين اثر به مطالب تبيان اكتفا نكرده ؛ بلكه خود مباحثى را از جمله ادبيات ، گاهى شأن نزول و مباحث ديگر بر آن مىافزايد و گاهى به تصحيح مطالب شيخ مىپردازد ؛ از اين رو مجمع البيان مانند تفسير تبيان است ، با اين تفاوت كه در بررسى لغات و ادبيات دقت بيشترى به خرج داده و شواهد فراوان از جمله اشعار عرب را بر آن افزوده است . نكته مهمتر اين است كه در تفسير مجمع البيان هر بخش را با ترتيب و عنوان جداگانهاى بيان كرده و مباحث لغت ، شأن نزول ، حجت ، قرائات ، تفسير و غيره را كاملا از هم جدا نموده است كه اين ويژگى در تفسير تبيان يافت نمىشود .
اين تفسير چاپهاى متعددى خورده است و نزد اهل سنت نيز ، جايگاه ويژهاى دارد . دانشمندان اهل سنت ، از جمله ذهبى در التفسير و المفسرون « 2 » و شيخ محمود شلتوت ، مفتى اسبق مصر ، در مقدمهاى كه بر مجمع البيان نوشته ، اين كتاب را از نظر نظم و محتوا از ارزشمندترين تفاسير دانستهاند .
مؤلف محترم غير از اين تفسير ، تفسير الكاف الشاف و جوامع الجامع را نيز نوشته است . مؤلف پس از ديدن تفسير كشاف زمخشرى كه برخوردار از نكات ادبى بوده ، تصميم مىگيرد تفسيرى با همان شيوه همراه با دفاع از ديدگاههاى شيعه بنويسد .
هامش
( 1 ) . ر . ك : مجمع البيان ، ص 73 و 74 .
( 2 ) . التفسير و المفسرون ، ج 2 ، ص 101 ؛ طبرسى ، مجمع البيان ، ص 3