منظور از « الذين آمنوا » على بن ابى طالب عليه السلام است . با اثبات اين دو اصل روشن مىشود كه على عليه السلام بر تمام مردم پس از پيامبر صلّى اللّه عليه و آله براى امامت اولويت دارد . « 1 »
در پايان لازم است چند نكته ياد آورى شود :
1 . شيخ طوسى رحمه اللّه در حالى كه از عقايد شيعه دفاع مىكند ، در اين تفسير احترام تمام خلفا و مذاهب اهل سنت را رعايت كرده . افزون بر آن ، به طور گسترده - مانند تفاسير اهل سنت - اقوال صحابه و تابعان را نقل كرده است . شايد علت آن ، مقبوليت اين تفسير و ارائه فرهنگى معقول از شيعه و ايجاد اتحاد بوده است ؛ « 2 »
2 . اين تفسير در زمانى نوشته شده كه نزاع بين شيعه و اهل سنت در بغداد بسيار زياد و در حد كشتن يكديگر ، آتش زدن خانهها و مانند آن بوده است و با آمدن طغرل بيك ، نخستين پادشاه سلجوقى ( 447 ق ) به بغداد مهمترين و بهترين كتابخانه اسلامى و شيعه در بغداد به آتش كشيده شد و حتى كتابهاى شيخ طوسى و كرسى درس ايشان را سوزانند و خانهء ايشان را خراب كردند ؛ به همين جهت شيخ به نجف اشرف و جوار مرقد امام على عليه السلام هجرت نموده و حوزه علميه نجف را تأسيس كرد ؛ « 3 »
3 . تفسير تبيان در مقايسه با تفسيرهاى عصر خود ، امتيازات فراوانى دارد و دانشمندان فراوانى از اهل سنت از آن تجليل كردهاند ؛ از جمله سيوطى مىنويسد :
بزرگ دانشمند شيعه كه داراى تفسيرى در بيست جلد است و تأليفات مشهورى نيز دارد . « 4 » و مشابه اين عبارت را ادنه وى در طبقات المفسرين خود مىنويسد . « 5 »
كمتر تفسيرى در آن زمان ديده مىشود كه با برهانهاى معقول و استدلالهاى متين به طور جامع و كامل مباحث روز آمد و نو را مطرح كند ؛ اگرچه در مقايسهاى با تفاسير عصر حاضر ( مانند الميزان ) كمبودهايى نظير گستردگى تفسير قرآن به قرآن در آن مشاهده مىشود .
هامش
( 1 ) . همان ، ص 599
( 2 ) . ر . ك : تبيان ، ج 1 ، ص 16 .
( 3 ) . ابن اثير ، الكامل في التاريخ ، ج 10 ، ص 7
( 4 ) . جلال الدين سيوطى ، طبقات المفسرين ، ص 8
( 5 ) . همان ، ص 125