كريم ، با تدبّر در ساير آيات قرآنى و بهرهگيرى از آنها باز و شكوفا مىشود . تببين آيات فرعى به وسيلهء آيات اصلى و محورى و استناد و استدلال به آيات قوىتر در تفسير ، بر اين اساس است كه برخى از آيات قرآن كريم همهء موارد لازم را براى پىريزى يك بنيان مرصوص معرفتى در خود دارد . . . » « 1 »
بدين شكل ، مىتوان تفسير قرآن به قرآن را از روشنترين روشهاى تفسيرى معصومان عليهم السّلام بشمار آورد .
4 - 3 - 1 - تفسير قرآن به قرآن از نگاه قرآنپژوهان
برجستگى جايگاه روش تفسيرى « قرآن به قرآن » نزد معصومان عليهم السّلام و مصونيّت و سلامت بالاى آن از خطاهاى تفسيرى ، در فرض بكارگيرى روشمند ، سبب شده است تا مفسّران و تفسير پژوهان ، از اين روش به عنوان نخستين ، بهترين و سالمترين روش تفسيرى ياد كنند . اين حقيقت در لابهلاى سخنان شمار قابل ملاحظهاى از دانشوران شيعه و سنّى ديده مىشود . از جملهء ، ابن تيميّه ، در مقام بيان بهترين روش تفسير مىنويسد :
« فان قال قائل : فما أحسن طرق التّفسير ؟ فالجواب انّ أصح الطّرق فى ذلك أن يفسّر القرآن ، بالقرآن فما أجمل فى مكان فانّه قد فسرّ فى موضع آخر و ما اختصر فى مكان فقد بسط فى موضع آخر فان أعياك ذلك فعليك بالسنّة » « 2 »
چنانكه پيداست ، وى تفسير قرآن به سنّت را در فرض ناتوان شدن از تفسير قرآن به قرآن روا دانسته و در صورت امكان تفسير قرآن به قرآن ، همين روش را درستترين روش مىداند .
ابن كثير ، مفسّر برجستهء اهل سنت نيز ، سخنى نظير آنچه ابن تيميّه گفت ، دارد و از
هامش
( 1 ) . عبد اللّه جوادى آملى ، تفسير تسنيم ، ج 1 ، چاپ نخست ، قم ، مركز نشر اسراء ، 1378 ش : ص 61 .
( 2 ) . مقدّمة فى اصول التّفسير ، پيشين ، ص 93 ، ترجمه : « اگر پرسيده شود كه بهترين روش تفسير كدام است ؟ در پاسخ مىگوييم : صحيحترين روش آن ، تفسير قرآن به قرآن است چه اين كه ، آياتى از قرآن كه در جايى مجمل آمده است ، تفسير و تبيين آن در جاى ديگرى از قرآن آمده و نيز ، آنچه در مواردى به شكل مختصر آمده در جاى ديگر به گونهاى مبسوط توضيح داده شده ، و در فرض ناتوان بودن از تفسير قرآن به قرآن به سنّت رجوع نما » .