التفسير » « 1 » ( انواع تفسير ) انجاميده است .
اصطلاحات جديد ، منحصر به موارد ياد شده نمىباشد ، چه اين كه دربارهء تعابير ديگرى چون « طرق تفسيرى » ، « المدارس التفسيريّه » و نظاير آن نيز ، به كار گرفته مىشود .
با توجه به تنوّع و كثرت اين اصطلاحات ، مىتوان چارچوب معنايى هر يك را به شكل دقيق تعيين نمود ، افزون بر آنكه كاربرد اين واژهها نيز از طرف روششناسان تفسير ، يكسان نبوده است ، ولى آنچه دراينباره مىتوان گفت اين امر است كه تلاشهايى كه تاكنون به منظور شناخت و معّرفى مفسّران و آثار و روش تفسيرى آنان صورت گرفته ، جوانب متعدّدى از چگونگى اين آثار را به شرح ذيل بررسى نموده است :
الف - برخى از بررسىها ، با توجّه به نوع مبانى فكرى ، و اعتقادى مفسّران صورت مىگيرد ، از باب مثال ، ممكن است تفسير فخررازى بانگاهى ويژه به مذهب اشعريّت وى ، مورد ارزيابى قرار گيرد و چگونگى تفاسير اشاعره از آن آشكار شود ، اين امر ، در تفسير هر يك از مفسّران شيعى ، معتزلى و غيره مىتواند انجام پذيرد .
ب - برخى از روششناسىها ، ممكن است بدون توجّه به مذهب فكرى مفسّر و با ملاحظهء تبحّر علمى روش وى در برداشت از قرآن صورت گيرد ، مثلا ، در يكى از تقسيمهايى كه دربارهء تفاسير صورت گرفته است . آن را به تفاسير فلسفى ، كلامى ، عرفانى ، ادبى و . . . تقسيم كردهاند ، اين از آن جهت است كه يك مفسّر با توجّه به مهارت علمى ويژهاى كه دارد ، در كشف نكات تفسيرى متناسب با زمينهء مورد تخصص خود ، توانمندتر نشان داده است .
ج - در برخى از بررسىها ، اين امكان وجود دارد كه تفاسير ، از جهت اطناب و اختصار يا شرح متن و شرح مزج ، يا ميزان پردازش مفسّر به علوم قرآنى و غيره ، مورد ارزيابى قرار گيرد .
هامش
دكتر عبد المجيد عبد السّلام ، عبد المحتسب مكتبة النهضة الإسلاميّة ، عمّان ، الطبعة الثالثه ، 1402 ه ق ، در 335 صفحه .
( 1 ) . چنانكه دكتر ذهبى و آية اللّه معرفت ، بحثى را با همين عنوان در كتاب خويش ياد كردهاند .