گرديده ، و آن را از تكلفات مترسلانه و ألفاظ منشيانه خالى نموده و بسبكى دلربا و شيرين درآورده و بهطورىكه در « الذريعة 9 : 185 » فرموده محمد شاه پس از وفات او تأليفات منظومه و منثوره وى را از بين برد ! و مرحوم حاجى معتمد الدوله بعضى از آنها را جمع كرده و آنها را - كه شانزده هزار بيت است - بنام « منشآت قائم مقام » ناميده و ديوانش را كه ذكر كرديم در ذيل آن قرار داده ، و محمود خان ملكالشعراء صباى كاشانى ديباچهئى بر آن نوشته . و « منتخب منشآت » او را با بعضى از « منشآت ميرزا مهدى خان استرآبادى » وزير نادر شاه و « منشآت صاحب ديوان علىآبادى » و فاضل خان كروسى و معتمد الدوله نشاط ؛ بنام « مخزن الانشاء » در سنه 1273 در تهران چاپ زدهاند ، و يكى از مثنويات او بنام « جلايرنامه » است كه ايرج ميرزاى قاجار « عارفنامه » را در قبال او بنظم آورده .
و بالاخره بهطورىكه در « الذريعة » ( محل مرقوم ) فرموده با ملاحظه بعضى از مواضع ديگر از آن جمله كتاب « اطلاعات عمومى : 321 » محمد شاه نگذاشت كه يك سال از خدمات او بگذرد و دستور داد تا اسماعيل خان قراچهداغى در شب شنبه آخر ماه صفر المظفر اين سال ، مطابق ( . . . ) سرطان ماه برجى ؛ او را در باغ نگارستان ( كه اينك محل اداره هنرهاى زيبا است ) خفه نموده ، و اثر قبر او را هم - كه در شاه عبد العظيم ( ع ) در مقبره شيخ ابو الفتح رازى ( چنان كه در « روزنامه پارس ، شماره 1099 صادر در 3 بهمنماه 1329 نوشته ) بوده - محو نمودند ، و اموالش را مصادره كرد ، و نه تنها او از قاجاريه اين عمل شرمآور را نسبت بوزير خويش كه نهايت خدمت بوى كردهاند نمود ؛ بلكه در سال 1215 شنيدى كه فتحعلى شاه نسبت بحاجى ابراهيم خان شيرازى چه كرده ، و در ( 1265 ) بيايد كه ناصر الدين شاه با اميركبير چه كرد !
و مرحوم ميرزا ابو القاسم چندين نفر زن و فرزند داشته ، از آن جمله : ميرزا على 39 قائم مقام كه در ( 1300 ) بيايد از زنى گرجيه ، و ديگر دخترى بنام مريم خانم 39 كه در ( 1289 ) بيايد كه او زوجه پسر عم خود ميرزا معصوم محيط 39 بوده .
مكارم الآثار در احوال رجال دوره قاجار ( فارسى ) — صفحة 1382
مساهمون: ميرزا محمد على ( معلم حبيب آبادى )
ص١٣٨٢