* ( 195 - تولد ميرزا عباس فروغى شاعر بسطامى ) *
بسطام ، شهرى است در ولايت قومس كه در قرون اوليه اسلام اهميتى تمام داشته و شارود قريهاى بوده بر راه طوس در يكفرسنگى آن ، چنانكه در « روضات : 340 » فرموده ، و آن بهطورىكه در « معجم البلدان 1 : 421 » و « قاموس » و « آثار عجم » نوشتهاند بكسر باء است و در « وفيات » بفتح باء فرموده و ظاهرا در أصل نام فارسى بفتح باء بلكه بعد از سين نيز تاء قرشت بوده و در موقع ادخال آن در عبارات عربى براى تعريب بكسر باء و طاء حطى گفتهاند و چنانكه از قول « روضات » شنيدى كه شارود قريهاى بوده به راه طوس بتدريج از براى زيارت مشهد مقدس و ساير مقاصد كثرت عبور و مرور عموم مردم از آن موجب شده كه شارود صورت شهريت به خود گرفته و بسطام از اهميت افتاده و اينك از توابع شارود كه صحيح آن شاهرود است محسوب مىشود . و نظير اين تعاكس در بعضى ديگر از بلاد و قرى نيز ديده مىشود ، و در « مطلع الشمس 1 : 67 » فرمايد : بسطام از شهرهاى قديم و در كتب جغرافى قديم و تواريخ شرح آن نگاشته شده و آن از بلاد قبل الاسلام است و چنين مىنمايد كه بانى آن وستام معروف مباشر مرمت طاق و ستام كرمانشاه بوده و بتعريب بلفظ بسطام - بالباء الموحدة و الطاء المشالة - اشتهار يافته ، انتهى مختصرا .
و مرحوم فروغى صاحب عنوان از مشاهير شعراء بوده ، و شرح احوالش در « مجمع الفصحا 2 : 393 » و « مطلع الشمس 1 : 80 در حاشيه » و « المآثر : 206 » نوشته ، و نيز در دفعة اول كه ديوان او را با ديوان حكيم قاآنى چاپ كردهاند شرح احوال وى را مفصلا ملحق به آن نوشتهاند كه حين تحرير حاضر نيست و آنچه از باقى مذكورات كه حاضر و در نظر است برمىآيد با ملاحظهء بعضى از مواضع ديگر اينكه وى از نژاد حسينعلى بيك معير المالك ابن جمشيد خان ارمنى است كه او معير الممالك دولت نادر شاه بوده ، و در « المآثر » فرمايد : تاكنون سلسلهء ايشان به آن لقب و منصب برقراراند ، انتهى .
و اين حسينعلى بيك ظاهرا دو پسر داشته ، بزرگتر آقا موسى كه پدر صاحب عنوان است ، و آن ديگر دوستعلى خان كه خزانهدار آقا محمد خان قاجار بوده و هرچند در جايى مخصوصا و منصوصا به نظر نرسيده كه اين دو برادر ؛ فرزندان بلاواسطه حسينعلى بيك مذكور باشند ليكن از اينكه در « المآثر » صاحب عنوان را از تخمهء حسينعلى بيك مذكور و مانند دو كتاب ديگر فرزند آقا موسى و او را برادر اكبر دوستعلى خان -