بالجمله ؛ بايد اين را بداند كه تأثير و مدخليّت زبان ، اختصاص به بعضى از موجودات ندارد بلكه از واجب تعالى - جلّ جلاله - گرفته تا آخر درجهء ممكنات به تصديق و تكذيب و بدگويى و ثنا راه دارد .
خلاصه ؛ به دو كلمه ، متكلّم را از اعلا درجهء علّيين به اسفل الدّركات و از اسفل الدّركات به اعلا علّيين مىبرد و به يك كلمه ناسزا ، كافر و نجس و خود را به عذاب خالد مبتلا [ مىسازد ] و در درجات فسق به يك كلمه ، چند [ گناه ] كبيره از افترا و غيبت و تعيير مؤمن و قتل هزاران نفوس از اوليا ؛ و ريا و كبر ؛ و تزكيهء نفس و غير اينها ، ممكن است و عملش ابدا مؤنه ندارد و مخصوصا آفاتش خيلى باريك و دقيق و تشخيص آنها براى بزرگان ، محل اعتنا و تأمّل است ، اين است كه روايت شده است كه حضرت سيّد انبيا صلّى اللّه عليه و إله با انبياء ثلاثه عليهم السّلام ، جمع شده هريكى چيزى فرمودند به اين وتيره كه « هركس فلان عمل بكند ، به كتاب من عمل نموده » ، آن حضرت فرمودند : « هركس زبانش را اصلاح نمايد ، به تمام قرآن عمل كرده » ! اين فقره در پيش علماى اخلاق از كلمات معجزنشان آن حضرت محسوب مىشود .
[ آداب خورد و خواب ]
بارى ؛ اين اجمال را اگر ضمّ بكند به ملاحظهء حديث معراج گذشته براى التزام به صمت كافى است . و امّا تأديب خوراك و خواب را تا يك درجه بايد ملاحظه نمايد ؛ امّا خوراك از جهت كيف : اوّلا تمام جدّش در تطهير طعامش از حرام و شبهات بوده و از آجيلخورى و خوردن اشياء لذيذه يك مقدار نفس را منع نمايد ، در اين مسأله