مهمل گذاشته ، همهء اينها به قرارى كه علماى اخلاق نوشتهاند ، عمل نمايد ، تفصيل آن را موكول به كتب اخلاق كه نوشته شده - واقعا هم خوب نوشتهاند - مىنمايد ولى به چند فقرهء اهمّ كه خيلى مؤثّر است اشاره مىشود و آن ، اين است :
وقت خواب ، انسان محاسبهء نفس و علاج خيانتهاى نفس را به قدر طاقت بر خودش جدّا مخمّر نمايد و آنچه فعلا ممكن است از توبه و تدارك ، بكند و آنچه تأخير لازم است عزم جدّى بر آن داشته باشد و بداند حالا كه مىخوابد ، خواب هم در واقع برادر مرگ است . صريح آيهء مباركه است كه مىفرمايد :
اللَّهُ يَتَوَفَّى الْأَنْفُسَ حِينَ مَوْتِها [ وَ الَّتِي لَمْ تَمُتْ فِي مَنامِها فَيُمْسِكُ الَّتِي قَضى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَ يُرْسِلُ الْأُخْرى إِلى أَجَلٍ مُسَمًّى إِنَّ فِي ذلِكَ لَآياتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ ]
« 1 »
[ « خداوند ارواح را به هنگام مرگ قبض مىكند و ارواحى را كه نمردهاند نيز به هنگام خواب مىگيرد ؛ سپس ارواح كسانى كه فرمان مرگشان را صادر كرده نگه مىدارد و ارواح ديگرى را ( كه بايد زنده بمانند ) بازمىگرداند تا سرآمدى معيّن ؛ در اين امر نشانههاى روشنى است براى كسانى كه انديشه مىكنند . » ]
پس لازم است كه فى الجمله ، عدّة موت را از تجديد عهد ايمان كرده و با طهارت ، روى به قبله و روى دل به قبلهء حقيقيّه نموده به نام خدا اعمال واردهء عند النّوم را به قدر قوّه به عمل آورده ، تسليم روح و نفس خود را به
هامش
( 1 ) - سورهء زمر ( 39 ) ، آيهء 42 .