394 / 5 سوّمين كه عالىترين مراتب رضا مىباشد اين است كه بنده هم صحبت حق شود ؛ البته نه براى هدفى و نه چشمداشت به مطلب معيّنى ، و نه اين كه علت صحبت او مرا و ( حق ) را آن باشد كه از كمال او مىداند و يا از جانب خودش به او رسيده و يا مشاهده كرده است ؛ بلكه صحبتش بايد ذاتى باشد و آن را سببى معيّن نباشد و هر چيزى را كه در عالم و يا دربارهء خودش واقع مىشود ؛ آن امر را چنان بيند كه گويى مراد و مقصد او است و بدان لذت يابد ، و كسى كه حالش اين است پيوسته در نعمت جاويدان است و به خوارى و درد اتصاف نمىيابد ، و صاحب اين مقام ارزشمند و كمياب است و سبب كميابى آنان دو امر است : يكى عزت و بزرگى مقام است در نفس خود ، چون آن شأن كسى است كه با حق تعالى در شئونش مناسبت دارد ، به طورى كه هر چه حق انجام مىدهد او را مسرور و خوشحال مىسازد و گويى كه ( آن فعل حق ) اختيار او است . و ديگر آنكه راه به يافت و تحصيل آن ( مقام صحبت ) مجهول است .
395 / 5 و چون انسان در يك دم هم كه شده از طلب و خواست امرى كه بدان نياز دارد خالى نيست ؛ براى اينكه طلب وصف لازم حقيقت او است ، لذا ( انسان كامل ) متعلق طلبش را - جز از يك جهت - مجهول قرار مىدهد ؛ و آن اين كه متعلق طلبش آن چيزى مىشود كه حق تعالى موجود شدن آن را در او و يا در غير او خواسته است ، از اينروى بهر چه كه از او و يا در او و يا در غير او واقع مىشود برايش موجب حصول لذت و سرورى مىگردد ، و اگر اقتضاى واقع تغيّر و دگرگونى باشد ؛ لذت يابندهء به او - به واسطهء طلب حق تعالى از او مر تغيير و دگرگونى را - تغيير مىپذيرد .
396 / 5 و من پس از حضرت شيخ اكبر رضى الله عنه كسى كه به اين مقام نزديك شده باشد - جز يك نفر را كه با او در مسجد اقصى مصاحبت داشتم - نديدم ، و او بزرگترين شخصى بود كه ( در عمرم ) ملاقات كردم و از او عجايب و شگفتيهايى ديدم و دانستم كه بيشتر خردها آنها را نمىپذيرند . پايان سخن حضرت شيخ قدس سره .
397 / 5 از اين ( مطلب ) دانسته مىشود كه رضا و خشنودىاى كه بيانش اينجا آمده بالاترين مراتب رضا - يعنى مرتبهء سوم - مىباشد .
مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — صفحة 779
مساهمون: محمد بن حمزة الفناري ( ابن الفناري )
ص٧٧٩