مىبينى كه اصل كار و شناخت سبب آن را گم كردهاند ، و عذر و ناتوانى صاحبان شهود حالى را كه تعدّد را نفى مىكنند خواهى دانست ، چون نظر آنان اين است كه در حقيقت « وجود » همو است ( پس عذر و ناتوانى نفى كنندگان تعدّد ) نيست مگر همان عذر محجوبان كه اثبات كنندگان تعدداند ، چون مدارك آنان جز توان ضبط كثرت وجودى را به وجهى ديگر از حقيقتشان ندارد ، و آنچه را كه خداوند متعال متمكّنان را بدان اختصاص داده خواهى دانست ؛ يعنى كسانى كه موافق هر گروهى - در آن وجهى كه درست مىگويند - هستند ، يعنى به واسطهء جمع آوردنشان بين دو وجه حقيقت ؛ با امتيازشان از آن ( حقيقت ) به واسطهء رسيدن به آنچه را كه همه از دست دادهاند - اگرچه حجت و دليل كامل در هر يك از گروههاى سهگانه و غير ايشان از جانب خداوند متعال آمده است - و اين بدان جهت است كه حاصل هر گروهى چيزى است كه استعدادهاى ايشان و دانستن عذر و ناتوانىهاى اينان فرا گرفته است ، يعنى تفاوت در استعدادهاى ايشان ناشى از قسمت الهى ازلى - به واسطهء فيض اقدس - است كه : پذيرفت هر كس را كه پذيرفت - بدون علّتى - و وازد هر كس را كه وازد - بدون علتى - چنان كه خداوند مىفرمايد :
نَحْنُ قَسَمْنا بَيْنَهُمْ مَعِيشَتَهُمْ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ رَفَعْنا بَعْضَهُمْ فَوْقَ بَعْضٍ دَرَجاتٍ لِيَتَّخِذَ بَعْضُهُمْ بَعْضاً سُخْرِيًّا وَ رَحْمَتُ رَبِّكَ خَيْرٌ مِمَّا يَجْمَعُونَ
، يعنى : ماييم كه زندگانىشان را در دنيا ميانشان تقسيم كردهايم و آنان را به مراتبى بالاى يكديگر بردهايم تا برخى برخ ديگر را مسخّر كنند ، ولى رحمت پروردگارت از آنچه جمع مىكنند بهتر است ( 32 - زخرف )
سئوال چهاردهم تقابل دو نسخه به دو ذوق چگونه دانسته مىشود ؟
209 / 5 يعنى تقابل نسخهء آدم و نسخهء عالم ؛ تا جايى كه اولى نمونهء آنچه در دوّمى كه تفصيل نسخهء الهى است باشد ، يعنى صورتهاى مفصّل تمام اسماء ذاتى و وصفى و فعلى الهى و آثار آنها ، و امكان دارد كه حمل بر تقابل دو نسخهء الهى و انسانى شود ؛ به طورى كه دومى صورت اولى گردد ، طبق آنچه كه در احاديث آمده : آدم آفريده شدهء بر صورت « الله » و يا