705 / 4 سپس افلاك ثابت را به گردش آورد و در گردش آنها دايره را پديد آورد .
706 / 4 و در داخل كرهء زمين آبى بدبو فرود آورد كه آن بحر عظيم و درياى بزرگى است كه اشقيا بدان عذاب و كيفر مىشوند ، و آن آب سياهى است كه بيشتر در جاهاى فرو رفتههاى زمينى - براى باز شدن جاى تنفّس - آشكار مىشود ، و اصل و منبع تمام آبهاى پست ناسازگار به مزاج انسان و حيوانات آن آب مىباشد ، و آن آب دور آن سنگ به گردش درآمد و زمين گشت .
707 / 4 سپس خداوند آن را زير مركز فرود آورد و هواى تاريك - كه همان يحموم ( دود سياه ) است - گرديد ، و اين باد بگرد مركز به گردش آمد و آب به واسطهء آن ؛ اشتداد ( و مايگى بيشتر ) يافت ، در اين حال فرشتگان گسترش زمين را مشاهده كردند ، و خداوند به آنان فرمود كه اين محل خلقى است كه امكان تصرف براى آنان جز بر ساكن نمىباشد ، گفتند : پروردگارا ! چگونه بر آن استقرار مىتوان يافت ؟ خداوند تجلىاى را برايشان آشكار ساخت كه بدان بى هوششان ساخت .
708 / 4 و از بخارهاى غليظ و متراكم بالا رونده كوهها را آفريد و بر آن ( زمين ) فرمان داد ؛ گسترشش ساكن شد .
709 / 4 و دور اين زمين را به كوهى محيط از سنگ سبز طوقدار ساخت و آن را به اژدهايى بزرگ طوقدار ساخت كه سرش با دمش يكجا جمع آمده . و من « 1 » برخى از ابدال را ديدم كه بالاى اين كوه رفته و اژدها را ديده و با او سخن گفته است ، سپس فرشتگان ملأ اعلا به هوش آمده و از قدرت الهى آنقدر مشاهده كردند كه به هراس افتاده و گفتند :
پروردگارا ! آيا چيزى سختتر و با صلابتتر از اين كوهها آفريدهاى . . . تا پايان حديث « 2 » .
710 / 4 پيشينيان از فلاسفه پنداشته بودند كه افلاك آسمانى پيش از زمين آفريده شده و بسيار اشتباه كرده بودند ، زيرا علم و آگاهى به صنعت و خلق حكيم نياز به اخبار درست و يا علم ضرورى ( لازم ) و يا اقامهء دليل به چگونگى كار دارد ، و اين در حد پيشينيان ( از فلاسفه )
هامش
( 1 ) - يعنى شيخ اكبر صاحب كتاب عقلة المستوفز . م
( 2 ) - اينجا سخن محيى الدين بن عربى شيخ اكبر رضى الله عنه بنقل از كتاب عقلة المستوفز پايان مىپذيرد . م