دو به رحمت و غضب شده - آنچه را كه حكم رحمت بر آن جارى شده است به حسب سرعت اجابت بعض حقايق ( كونى ) به واسطهء نداى امر تكوينى و قبول آن ( تجلى ) بهگونهاى كه چهرهء جمالش را عيبناك نكند ؛ و به حسب آنكه بعضى حقايق از اين اجابت بازماندهاند ؛ امتياز مىبخشد ، و فرو پوشيده شدن اين تجلى به واسطهء بدى قبول آن است از اين سو ؛ از جهت احكام و صفاتى كه شايستهء جمال او نيست ، و اگرچه كمال آن ( تجلى ) هر سعيد و نيك بختى را كه به او توجه و عنايت شده و هر شقى و بدبختى كه به وى اعتنا نشده - در هر مرتبهاى كه غايتش است - فرا گرفته است . لذا راز تفصيل علمى غيبى در مقام كرسى كه اختصاص به اسم « رحيم » دارد آشكار و ظاهر شد ، پس حكم ؛ تقسيم به امرى شد كه در نهايت متمثل له ( شبيه شوندهء به آن ) را به قرار گرفتن در زمرهء نيكبختان اهل بهشت دايم در آن مقام به عينه قرار داد ، چون آن مقام اهل يمين است ، و نيز ( حكم ؛ تقسيم ) به نهى و بازداشت از وقوع در آنچه كه در نهايت قرار گرفتن در دستهء بدبختان است قرار داد .
538 / 4 و حضرت شيخ قدس سره در تفسير « انعمت عليهم » گويد : هيچ مرتبهاى از مراتب وجودى نيست جز اينكه انسان از حيث خلق تقديرى بر آن آگاهى داده شده است ، چنانكه - صلى الله عليه و آله - فرمود : ارواح دو هزار سال پيش از اجساد آفريده شدهاند ، و ( باز صلى الله عليه و آله ) فرمود : خداوند بر پشت آدم دست ماليد و فرزندانش مانند ذرات بيرون آمدند . . . تا پايان حديث . و به ما ( از سخنان بزرگان ) گفته شده كه : تعيّن صور اشياء در لوح محفوظ به واسطهء نگارش الهى علمى قلمى ؛ بر تعينات روحانى و جسمانى كه در معرض آفات و آسيب هر مرتبهاند پيشى دارد . اين سخن حضرت شيخ قدس سره بود .
539 / 4 پس كيست كه مىگويد تعيّن مرتبهء جامعه عقبتر از صورت وجود عام به « رحمن » و به صيغهء مبالغه - به واسطهء عدم موقوف بودن عموم آن بر شرطى عملى و يا كوششى عملى ؛ برعكس ديگر آن از اسماء - مىباشد ؟ پس مثال و مستواى او ( رحمان ) كه عبارت از عرش محيط است و اولين صور ظاهر شونده آشكار گشت .
540 / 4 بعيد نيست كه مرادش از نكاح منتهى به هباء كلى و طبيعت كلى ؛ نكاح اسماء ذاتى باشد كه مولد و پديد آورندهء صورت وجودىاند ، چون آغاز انتهاى حكم آن را به آنچه
مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — صفحة 468
مساهمون: محمد بن حمزة الفناري ( ابن الفناري )
ص٤٦٨