مىيابد و در آن ؛ حق سبحان و عقل اول و امثال آن ( عقل ) با مظاهر مناسب ظاهر مىشوند ، همچنان كه موسى عليه السلام حق تعالى را - چون در كوه طور آنگونه كه در تورات آمده ظاهر شد - ادراك كرد ، و در آن ( عالم مثال ) است كه پيغمبر صلى الله عليه و آله و يارانش جبرئيل عليه السلام را در صورت دحيهء كلبى و غير آن ادراك كردند ، و در آن عالم است مرّفه ساختن بهشتيان و شكنجه كردن دوزخيان ، براى اين كه صورت مثالى عين صورت حسى است و ادراك كنندهء در آن دو ( صورت ) نفس ناطقه است ، جز اينكه اينجا به واسطهء آلات حسّى ادراك مىگردد و آنجا به آلات شبحى . و اشراقيان اگرچه اين عالم را با دلايل حقيقى مختلف اثبات كردهاند ولى روشنترين دليل ؛ كثرت و فراوانى مشاهدهء انبيا و اوليا و متألهان از حكما است مر آن عالم را ، به گونهاى كه براى ما قطعيت حاصل مىشود كه وجود آن عالم نسبت به ايشان از مشاهدات است و نسبت به ما از متواترات .
485 / 4 اما انبيا : مانند خبر دادن پيغمبر صلى الله عليه و آله از برزخ و تجسد اعمال در آن و غير اينها .
486 / 4 اما اوليا : مانند بيان شيخ ما قدس سره در مواضع مختلف از كتابش ، و مانند شيخ اكبر رضى الله عنه ، چون او پس از آنچه كه در باب هشتم ( فتوحات ) دربارهء زمين حقيقت بيان داشته ؛ در باب شصت و سه از فتوحات - در معرفت بقاى نفس در برزخ بين دنيا و برانگيخته شدن - گويد : حقيقت برزخ مانع معقولى است بين دو همسايه كه همانند هيچ كدام از آنها نيست ؛ ولى در آن نيروى هر يك از آن دو هست ، ( آن عالم ) مانند خط فاصل بين سايه و خورشيد كه جز خيال نيست ، يعنى مانند ادراك انسان صورتش را در آينه است ، اين صورت ديده شونده چيست و محلّش كجا است و كارش چه مىباشد ؟ آن ( آينه ) صورتى است ثابت منفى موجود معدوم ؛ كه خداوند سبحان آن را براى بندهاش به عنوان مثال آورده كه بداند وقتى بنده از درك اين ( آينه ) كه از اين جهان است عاجز و ناتوان است و حقيقت آن را نمىداند ، پس نسبت به ادراك خالق و آفرينندهء آن ناتوانتر و نادانتر است و سرگشتگى و حيرت بيشترى دارد ، و ( حق ) او را بدين امر آگاهى بخشيده كه تجليات حق تعالى از اين بسيار رقيقتر و لطيفتر و ظريفتر است ، و انسان در خواب و پس از مرگش اين چنين حقيقتى مىگردد ، يعنى
مصباح الأنس ( پيوند استدلال و شهود در كشف اسرار وجود صدرالدين قونوى ) ( فارسى ) — صفحة 456
مساهمون: محمد بن حمزة الفناري ( ابن الفناري )
ص٤٥٦