احوال خود و دخولش تحت حيطه و ضبط آن ( حكم ) . و از جملهء اين احوال حقيقت ترتيب است كه مستلزم حقيقت تقدّم و تأخر و توسّط - كه براى هر يك نسبت به ديگرى ثابت است - مىباشد ، اما تقدم حقيقى خاص حق تعالى است .
340 / 4 و اين اصل ؛ يعنى شهود حق سبحان در ظاهريت باطن خود ؛ از آن جهت كه آن ( ظاهريت ) مجلاى ( باطن ) خود است مرتبهء امكان - با تمام آنچه از اعيان و لوازم اعيان كه در دنيا و آخرت در بردارد - مىباشد از پنهانترين رازهاى مسألهء نفس رحمانى و خواص « عما » است « 1 » ، چون آن اصل راز قدر است كه آگاهى از آن پوشيده است ، زيرا باز شدن قفل آن به تحقيق ؛ موقوف بر باز شدن مفاتيح غيب است كه در مرتبهء علمى ؛ براى اهل كمال و توقف تام مىباشد ، از اين روى جز با بحث و گفتگوى تفصيلى تقليدى ، و يا نورانى تحقيقى دانسته نمىشود .
341 / 4 و ما پيش از اين اشارهاى در بحث شهودات سهگانهء الهى داشتيم و در آنجا گفتيم : تعلق علم به چيزى در مرتبهء علمى مجرّد - از حيث صلاحيتش براى قبول تعين وجودى و توجه الهى و موقوف بودنش بر سبب و يا اسبابى - عبارت است از شهود حق تعالى آن را در مرتبهء امكانش ، و معقول بودن مطلق اين تعلق مذكور - به گونهاى كه آگاهى بر آن داده شده - عبارت است از شهود اشياء بطور اطلاق - در مرتبهء امكان - .
اصل دهم در بيان نخستين كونى ( موجودى ) كه از « عما » به گونهء آينگى از دو طرف كه مترتب بر دو مرتبه است تعيّن يافت .
342 / 4 چون حق سبحان از مرتبهء امكان - با آنچه كه دربردارد - هرچه را كه اقتضاى آشكار شدن در درجهء اوّلين ايجاد داشت - مانند قلم اعلا كه به نام عقل اول و عقل كل و روح اعظم ناميده مىشود - مىدانست ؛ لذا آنها را آشكار ساخت ، مانند فرشتگان مهيّم كه حق تعالى
هامش
( 1 ) - يعنى اين اصل ، يعنى شهود حق در ظاهريت باطن خود . . . از پنهانترين رازهاى . . . مىباشد . م