249 / 3 وجه دوم آنكه : هر كس اين قاعده را دانست ؛ تجسّد ارواح فرشتگان و غير آنها مانند جبرئيل و ميكائيل را خواهد دانست - چنان كه در حديث آمده - : آنان گريه مىكردند و سلاح براى جنگ كردن برداشته بودند و اين كه يكى و يا هر دو آنان در قسمت راست اطاق عايشه - به اتفاق نظر محققان - جاى گرفتند ، با اين كه گريه - به صورت معلومش - نزد ما مقتضى نشأه و عالم فرشتگان نيست و ارواح جاىگير نيستند ، با وجوب قائل بودن به اين سخن كه داخل به اطاق عايشه و غير آن از مكانهاى ياد شده حقيقتا جبرئيل بوده است ، و گرنه مفاسدى را بار مىآورد كه پنهان نيست ، و كمترين آن رفع اعتماد از سخن رسول خدا صلى الله عليه و آله است و بر هم خوردن اصل دين و اسلام ، و اين همانگونه است كه گفته شد ، يعنى او جهات را فرا نمىگيرد ولى در نيرويش هست كه در مكانها ظاهر شود - و اگر چه به قدرت « 1 » حق تعالى است -
250 / 3 وجه سوم اين كه : هر كس اين قاعده را دانست ؛ خواهد دانست كه مظهر اسم جامع را - مانند انسان كامل از قطب و غير قطب - جايز است كه در او كمالات الهى ظاهر گردد ؛ ولى غير قسم اول از اقسام سه گانه بيان شدهء در تفسير فاتحه ؛ يعنى غير آنچه كه اختصاص به جناب حق متعال - مانند وجوب وجود و ازليت و احاطه و دورى از اصل جهت امكان - دارد ، زيرا اينها در حقيقت خاص خداوند است - مانند وجوب وجود و ازلى بودن - و اگر چه در صورت ظاهر شده باشد ، چون جمعيت صورت ، صورت جمعيت است . پس معنى سخن پيغمبر صلى الله عليه و آله روشن شد كه فرمود : خداوند آدم را بر صورت خودش آفريد - و يا بر صورت رحمان - يعنى بر صورت اسم جامع و يا صورت لازم علمى او كه آن ( صورت علمى ) از آن جهت كه خاص او است عين او است ، و معنى بيان الهى كه فرمود :
إِنَّ الَّذِينَ يُبايِعُونَكَ إِنَّما يُبايِعُونَ اللَّهَ
، يعنى : كسانى كه با تو پيمان مىبندند در حقيقت با خدا پيمان بستهاند ( 10 - فتح ) روشن شد ، چون تو صورت اويى ؛ و اين اصلى است كه داراى پوشيدگى و سختى ادراك - از مذاهب و نظريات - مىباشد ؛ به طورى كه سكوت از بيان آن در برخى مواضع لازم مىآيد ، با اين همه در برخ مواضع ( حضرت شيخ قدس سره ) به عجيبتر از اين عجايب تصريح نموده است .
هامش
( 1 ) - و يا مقدرات .