باشد . « 5 » و به جاى خداى يگانه معبودانى اختيار كردند تا مگر يارى شوند . « 1 » به همين سبب كه بت‌پرستان ، بتها را در عبادت ، و نيز در تدبير امور جهان ، شريك خدا قرار مىدادند ، قرآن آنها را « مشرك » معرفى مىكند .

در هر صورت ، هنگام ظهور اسلام ، بت‌پرستى با تشريفات و مراسم گسترده و شاخ و برگهاى فراوانش ، چهرهء حنيفيت را مسخ كرده بود و مشركان از نظر دينى ، وضع آشفته‌اى داشتند . از يك‌سو به بت و بت‌پرستى و مراسم آن سخت پاىبند بودند و بقاياى آيين حضرت ابراهيم را مانند « حج » ، « عمره » و « قربانى » به صورت ناقص ، تحريف يافته و آميخته با خرافات و مظاهر شرك انجام مىدادند ؛ مثلًا در عين تعظيم كعبه ، معبدهاى ديگرى نيز ساخته بودند كه مثل كعبه گرد آنها طواف مىكردند و براى آنها هدايايى مىفرستادند و در كنار آنها قربانى مىكردند ، « 2 » نمازشان در كنار كعبه چيزى جز سوت كشيدن و كف‌زدن نبود . « 3 » قبيلهء قريش هنگام احرام حج‌و گفتن « لبّيك » ، نام بتهايشان را همراه نام خدا مىبردند « 4 » و بدين ترتيب حج‌ابراهيمى را كه شامل عالىترين مظاهر توحيد است ، به شرك آلوده مىكردند . دو قبيلهء « اوس » و « خزرج » ، پس از انجام اعمال حج ، به‌جاى آنكه در سرزمين منى سر بتراشند ، در بازگشت به شهر خود ( يثرب ) پاى بت « منات » ( كه سر راه مكه به يثرب در كنار دريا قرار داشت ) « 5 » سر مىتراشيدند . « 6 »