تاريخ اسلام ( از جاهليت تا رحلت پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله وسلم ) — صفحة 266
على عليه السلام در جريان حَكَميّت در جنگ صفّين ، به اصرار معاويه ، عينيت يافت . « 1 » ( 1 ) . نصربنمزاحم ، پيشين ، ص 508 - 509 ؛ طبرسى ، پيشين ، ص 97 ؛ ابنواضح ، تاريخ يعقوبى ( النجف : المكتبة الحيدرية ، 1384 ه . ق ) ، ج 2 ، ص 179 ؛ ابوحنيفهء دينورى ، الاخبارالطوال ، تحقيق : عبدالمنعم عامر ( قاهره : دار احياء الكتب العربية ، 1960 م ) ، ص 194 ؛ ابناثير ، الكامل فىالتاريخ ( بيروت : دار صادر ) ، ج 3 ، ص 32 ؛ حلبى ، پيشين ، ص 708 . آثار و نتايج پيمان صلح حديبيه مسلمانان چون نمىتوانستند آثار و نتايج درخشان اين پيمان را در آينده دريابند ، آن را شكست مىپنداشتند . « 2 » ( 2 ) . مجلسى ، پيشين ، ج 20 ، ص 350 . برخى از آنان سماجت نشان مىدادند « 3 » ( 3 ) . واقدى ، المغازى ، ج 2 ، ص 607 ؛ ابنهشام ، السيرةالنبوية ، ج 3 ، ص 331 ؛ طبرى ، تاريخالامم والملوك ، ج 3 ، ص 97 ؛ حلبى ، السيرةالحلبية ، ج 2 ، ص 706 . مخالفت صريح برخى از مسلمانان با ارادهء جدى پيامبر در اين حادثه ، نشانهء نوعى خودرأيى و اجتهاد بىمورد آنها در برابر امر پيامبر و در واقع امر خدا بود . اين نوع حركت كه بعدها نيز چند بار از طرف چند تن از ياران پيامبر تكرار شد ، سرچشمهء حوادث تلخ و مشكلاتى در تاريخ اسلام گرديد درحالىكه لازمهء مسلمانى اطاعت و پيروى از امر خدا و پيامبر و تسليم در برابر ارادهء آنهاست ؛ چنان كه خداوند مىفرمايد : « وَماكانَ لِمُؤْمِنٍ وَ لا مُؤْمِنَةٍ إِذا قَضىَ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ أَمْراً أَنْ يَكُونَ لَهُمُ الخِيَرَةُ مِنْ أَمْرِهِمْ وَ مَنْ يَعْصِ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ فَقَدْ ضَلَّ ضَلالًا مُبِيناً . » ( احزاب ( 33 ) : 36 . ) تا رسول خدا را از امضاى آن منصرف كنند ؛ اما چنان كه پيامبر اسلام پيشبينى مىكرد ، اين پيمان آثار و نتايج سياسى - اجتماعى متعددى در پى داشت . برخى از آنها عبارت بودند از : 1 . به رسميت شناختهشدن مسلمانان از طرف مشركان با امضاى پيمان مشترك ، درحالىكه مشركان تا آن زمان مسلمانان را بهحساب نمىآوردند و در صدد نابودى آنان بودند . 2 . ديوار آهنينى كه ميان مشركان و مسلمانان به وجود آمده بود ، فرو ريخت و در اثر رفت و آمد بين مكه و مدينه و ارتباط و گفتوگوى آزادِ افراد دو طرف ، گروه فراوانى از مشركان با شنيدن سخنان و استدلالهاى مسلمانان به اسلام گرايش پيدا كردند ، بهطورىكه تعداد مسلمانشدگان پس از اين پيمان تا فتح مكه به اندازهء مجموع مسلمانان قبلى يا فزونتر از آنها