فصل اول : هجرت به يثرب
زمينههاى نفوذ اسلام در يثرب
وادىالقُرى درّهء درازى است كه راه بازرگانى يمن به شام پس از عبور از كنار مكه از آن درّه مىگذشت . در امتداد اين دره كه از شمال به جنوب كشيده شده است ، واحههاى چندى بود كه داراى آب و علف و كشتزار بود « 1 » و كاروانها به هنگام عبور ، از آنها استفاده مىكردند . در يكى از اين واحهها در پانصد كيلومترى شمال مكه ، شهر قديمى « يثرب » قرار گرفته بود كه پس از هجرت حضرت رسول « مدينةالرسول » و سپس « مدينه » نام گرفت . شغل مردم اين شهر بر خلاف مكّىها كه بازرگان بودند ، كشاورزى و باغدارى بود . تركيب جمعيت و وضع اجتماعى يثرب نيز با مكه تفاوت كلى داشت . سه قبيلهء بزرگ يهودى « بنىنضير » ، « بنىقَيْنُقاع » و « بنىقُرَيْظَه » در اين شهر سكونت داشتند . دو قبيلهء مشهور « اوس » و « خزرج » نيز كه اصلًا يمنى ( قحطانى ) بودند ، پس از خرابى سدّ مَأْرِب ، « 2 » از جنوب هجرت كرده در آن شهر در كنار يهوديان زندگى مىكردند . در سالهايى كه پيامبر اسلام صلى الله عليه و آله در مكه سرگرم دعوت و تبليغ بود ، در يثرب حوادثى مىگذشت كه زمينهء هجرت پيامبر را فراهم ساخت و اين شهر را تبديل به پايگاه نشر و دعوت اسلام كرد ، از جمله : 1 . يهوديان زمينهاى مرغوب اطراف شهر را در دست داشتند و نخلستانهايى احداث كرده