مناسبتى ، قيامت گفتند چون تمام خلق قيام ميكنند براى ورود در صفحهء آن ، روز حشر تمام محشور ميشوند ، بعث تمام مبعوث ميگردند ، يوم الحساب ، يوم الجزاء و در معناى ( الحاقة ) نوع مفسرين گفتند : بمناسبت اينكه حق و ثابت و محقق است ، و از تفسير على بن ابراهيم از مادهء حاق بمعنى فرو گرفتن عذاب است و استشهاد كرده بآيهء شريفهء :
وَ حاقَ بِهِمْ ما كانُوا بِهِ يَسْتَهْزِؤُنَ
در بسيارى از آيات ، لكن از مادهء حق است كه به معناى ثبوت باشد .
مَا الْحَاقَّةُ
اشاره بعظمت آن روز است چنانچه مىگويى : فلان مؤمن است چه مؤمنى كافر است چه كافرى عادل است چه عادلى و هكذا يوم القيامة ثابت است چه ثبوتى .
وَ ما أَدْراكَ مَا الْحَاقَّةُ
يعنى ميدانى كه قيامت ثبوت آن محقق است ، گفتند :
فرق است بين ما أدراك و بين ما يدريك اول راجع بمعلوم است يعنى ميدانى دوم راجع بمجهول است يعنى نميدانى .
اقول : دليل بر حقيقت و ثبوت و وقوع قيامت قطع نظر از آيات شريفه كه سر تا سر قرآن اوصاف قيامت را بيان فرموده و قطع نظر از اخبار متواتره بتواتر معنوى و اجمالى ، و قطع نظر از ضروريات تمام اديان برهان عقلى بر طبقش قائم است زيرا اگر قيامت نباشد به كلى دستگاه خلقت لغو مىشود ارسال رسل و جعل احكام بى فايده مىشود و همچنين انزال كتب و مواعظ و نصايح تمام بى ثمر ميگردد ، و بالجملة هر كه قائل و معتقد بمبدأ هست معتقد بمعاد هم هست و اين دو لازم و ملزوم است و انفكاك از يكديگر ندارد فقط منكر قيامت منكر مبدأ است كه طبيعى لا مذهب باشد بلى در كيفيات او در مذاهب اختلاف زيادى هست كه معاد جسمانى است يا روحانى يا مثالى يا حور قليايى و در خلود و معنى خلود و در كيفيات آن كه در آيات شريفه و در اخبار ائمه عليهم السلام بيان فرمودهاند .
[ سوره الحاقة ( 69 ) : آيه 4 ]
كَذَّبَتْ ثَمُودُ وَ عادٌ بِالْقارِعَةِ ( 4 )
در اكثر آيات در سور قرآنيه قضاياى عاد و ثمود را بيان فرموده و در اكثر