وَ الْقَلَمِ
و او قسم است كه خدا قسم مىخورد بقلم و قلم قلم قدرت است كه در لوح محفوظ آنچه واقع مىشود و قابل تغيير نيست و لوح محو و اثبات كه علمش مختص بذات اقدس حق است چنانچه ميفرمايد :
يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ
رعد آيهء 39 ثبت ميفرمايد :
وَ ما يَسْطُرُونَ
عطف به و القلم است كه خداوند قسم ياد مىكند بما يسطرون كه ملائكهء كتبه اعمال عباد را مينويسند در نامه عمل نيك و بد را و فرداى قيامت بدست صاحبش ميدهند و نزد ملائكه آنچه تقدير شده از نعم و بليات ثبت ميكنند كه بنده بايد در نعم شكر كند و در بلا صبر كه يكى از سؤالات قيامت همين است كه در نعمتهاى من شكر گزار بودى و در بليات صبر داشتى يا نه ؟ - و مراتب شكر و صبر را مكرر بيان كردهايم . اما شكر سه قسم است شكر زبانى كه گفتن الحمد للَّه و نحوه ، و شكر عملى سجده شكر و عبادتى در مقابل اين نعمت بجا آوردن ، و شكر قلبى كه بداند از جانب خدا است نه اسباب و وسائط و اين و آن و قدردان نعمت باشد .
و مراتب صبر هم بسيار است بداند عين صلاح است و راضى باشد به قضاى الهى و تدارك كند بتوبه و اعمال صالحه اگر در اثر نافرمانى باشد شكر موجب زيادتى مىشود و صبر اجر بدون حساب چنانچه ميفرمايد :
وَ إِذْ تَأَذَّنَ رَبُّكُمْ لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ وَ لَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابِي لَشَدِيدٌ
ابراهيم آيهء 7 ، و ميفرمايد :
إِنَّما يُوَفَّى الصَّابِرُونَ أَجْرَهُمْ بِغَيْرِ حِسابٍ
زمر آيهء 13 . و بالجمله چيزى از قلم الهى نميافتد و چيزى در نامه فرو - گزار نميشود .
تنبيه : يكى از تفضلات الهى كتابت است كه بتوسط قلم بر صفحهء كتاب ثبت مىشود كه گفتند : انسان دو نحوه ميتواند بيان ما فى الضمير كند بيان اللسان به زبان و اشاره براى نزديك كه بشنوند و مشاهده كنند ، و بيان البنان كه بدست يا قلم كتابت كند و به همين كتابت احكام دين باقى ميماند و قرآن محفوظ مىشود و اخبار اهل بيت بدست ميآيد كتبى كه علماء اعلام مثل كافى من لا يحضره الفقيه تهذيب استبصار ، كتب عقائد و احكام كتاب بحار وسائل وافى جواهر رياض ، كتب اخلاقى و غير اينها تمام بتوسط