إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ إِلَّا مَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْغاوِينَ
« 1 » و از قول شيطان ميفرمايد
فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ إِلَّا عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ
« 2 »
« وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ »
كلام در بيان اين آيه در سه مقام ذكر مىشود :
« مقام اول »
در شرح الفاظ آن : اين جمله عطف بر جمله قبل است
« خَتَمَ اللَّهُ عَلى قُلُوبِهِمْ »
و همين دليل بر اين است كه ختم بر دل و گوش و غشاوة بصرهم يك نوع از عذاب است جز اينكه آنها عذاب دنيوى كفار است و عذاب عظيم عذاب اخروى آنهاست ، و كلمه لام در لهم براى اختصاص و متعلق به عامل مقدر است يعنى كان لهم ، يا ثابت لهم ، و لهم خبر مقدم براى عذاب است و اين تقديم خبر افاده حصر مىكند بنا بر اين معنى چنين مىشود « عذاب عظيم مختص و منحصر به اين طايفه است كه انذار در آنها تأثير ندارد » و توهم اينكه لام براى نفع است و مناسب در مقام تعبير بعلى است توهم فاسدى است زيرا اين تعبير راجع بالفاظيست كه تاب هر دو معنى ( نفع و ضرر ) را داشته باشد مانند فعل دعا كه اگر بلام متعدى شود افاده دعا و طلب خير ، و اگر بعلى متعدى شود افاده نفرين مىكند ولى جايى كه چنين احتمالى در ميان نباشد تعبير بلام در مورد ضرر و تعبير بعلى در مورد نفع مانعى ندارد مانند « اللّهم صل على محمّد و آل محمّد » بلكه در اينمورد تعبير بعلى از جهت افاده احاطه بهتر است و همچنين در جمله
« وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظِيمٌ »
اختصاص ارجح است .
و عذاب مانند نكال بمعنى شكنجه است و آتش و انواع و انحاء عقوبات و شكنجهها را شامل مىشود و عظيم صفت چيزى است كه نتوان توصيف و ادراك نمود و هر جا در قرآن
هامش
( 1 ) . سوره حجر آيه 42
( 2 ) . سوره ص آيه 83