وَ كَذلِكَ أَوْحَيْنا إِلَيْكَ رُوحاً مِنْ أَمْرِنا ما كُنْتَ تَدْرِي مَا الْكِتابُ وَ لَا الْإِيمانُ
« 1 » ( و همچنين ما روحى را كه از عالم امر ماست بسوى تو وحى فرستاديم و حال آنكه تو نميدانستى كتاب و ايمان چيست ) اين معنى استفاده مىشود و در كتب اخبار بابى منعقد كردهاند كه ائمه عليهم السلام در شبهاى جمعه علمشان زياد مىشود و اگر اين نبود علمشان تمام ميشد ، و باب ديگرى منعقد نمودهاند كه هر گاه بخواهند چيزى را بدانند ميدانند و در كافى است كه عمرو ساباطى از حضرت صادق عليه السّلام سؤال كرد كه آيا امام علم غيب ميداند ؟ حضرت فرمود نه ولى هر گاه بخواهد چيزى را بداند خداوند او را آگاه مىكند و نيز باب ديگرى منعقد كردهاند كه ائمه ( ع ) ميدانند كى ميميرند و آنان به اختيار خود ميميرند « 2 » و اين اخبار و اخبار ديگرى از اين قبيل اشكالاتى توليد نموده از قبيل اينكه اگر پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم عالم به همه چيز بود چرا با منافقين خلطه و آميزش ميكرد و آنان را از اطراف خود دور نميكرد تا فتنه و فساد ايجاد نكنند و اگر على عليه السّلام عالم به همه چيز بود خوابيدن او در جاى پيغمبر صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم در ليلة المبيت و مقاتله او با شجعان عرب و سوره برائت بردن به مكه براى او منقبت و فضيلتى نبود و چرا در شب نوزدهم بمحراب مسجد رفت تا مورد ضرب ابن ملجم قرار گيرد و چرا ائمه عليهم السلام اقدام به خوردن سمّ مينمودند و امثال اينها و توضيح در اين مقام چنانچه از آيات و اخبار استفاده مىشود اينست كه براى خداوند دو لوح است يعنى دو نحو علم مىباشد ، يكى لوح محفوظ و آن علومى است كه بانبياء و اوصياء و ملائكه افاضه مىشود و يكى لوح محو و اثبات كه مختصّ بذات بارى تعالى است چنانچه از آيه شريفه
يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ
هامش
( 1 ) . سوره شورى آيه 53
( 2 ) . كافى كتاب الحجه ص 257