و ذكر زبانى تلقين بنفس است كه متوجه و متذكر شود و آن هم در مرتبه خود داراى فضيلت است و اذكار نماز عبارت از تكبير و تحميد و تسبيح و تهليل و شهادتين و صلوات است كه براى هر يك از آنها شرح مختصرى متذكر ميشويم :
تكبير : گفتن اللَّه اكبر است و در معنى آن مشهور گفتند « اللَّه اكبر من كل شيئى و اكبر من كل كبير و ارفع من كل رفيع » ولى اين معنى بطورى كه از مضمون اخبار استفاده مىشود از دو جهت اشكال دارد چنانچه صدوق عليه الرحمة در كتاب توحيد از حضرت صادق عليه السّلام روايت كرده
« قال رجل عنده اللَّه اكبر فقال اللَّه اكبر من اىّ شيئى قال من كل شيئى فقال ابو عبد اللَّه عليه السّلام حددته فقال الرجل كيف اقول فقال قل اللَّه اكبر من ان يوصف »
( مردى نزد حضرت صادق عليه السّلام گفت اللَّه اكبر حضرت فرمودند خداوند بزرگتر از چه چيز است عرض كرد از هر چيز بزرگتر است حضرت فرمود خدا را محدود كردى ، پس آن مرد گفت چگونه بگويم حضرت فرمود بگو خدا بزرگتر از آنست كه وصف كرده شود ) و نيز از آن حضرت روايت كرده كه بر اوى حديث فرمود
« اىّ شيئى اللَّه اكبر فقلت اللَّه اكبر من كل شيئى فقال عليه السّلام و كان ثم شيئى فيكون اكبر منه فقلت فما هو قال اللَّه اكبر من ان يوصف »
( از چه چيز خدا بزرگتر است ؟ گفتم از هر چيز ، حضرت فرمود پس چيزى بوده كه خداوند بزرگتر از آن مىباشد گفتم پس معنى آن چيست ؟ فرمود خداوند بزرگتر از آنست كه وصف كرده شود ) و بيان اين دو اشكال اينست كه صفت اكبريت و بزرگتر بودن از چيزى محدوديت را موجب مىشود و ذات اقدس حق محدود نيست پس معنى اينست كه خداوند بزرگتر از آنست كه بتوان او را توصيف نمود حتى بصفت اكبريت ، ديگر آنكه اين صفت از صفات ذات است و خداوند ازلا و ابدا اكبر است و موجودى
اطيب البيان في تفسير القرآن ( فارسى ) — صفحة 169
مساهمون: السيد عبد الحسين الطيب
ص١٦٩