باب الهاء
مع الالف
همانا
- بمعنى پندارى باشد « 1 » . مثالش حكيم فرخى گويد [ 1 ] :
بيت « 2 »
همانا دست گوهربار او جانست و رادى تن * بلى رادى به دو زندهست « 3 » و تن زنده بجان باشد
هويدا
- مبين و روشن باشد . مثالش خاقانى گويد :
شعر « 1 »
ز خط استوا و خط محور * فلك را تا صليب آمد هويدا
هرا
- [ بفتح ها و راى « 4 » مهملهء مشدد ] ساخت اسب باشد چون سينه بند و لجام و غيره . مثالش هم او [ 2 ] فرمايد :
شعر « 1 »
رخش به هرا بتاخت بر سر صفر آفتاب * رفت بچرب « 5 » آخورى گنج روان در ركاب
و ديگر بمعنى آواز مهيب سباع و وحوش باشد مثالش .
شاعر [ 3 ] گويد :
شعر « 1 »
نه آواى ديو و نه هراى دد * زمانه زبان بسته از نيك و بد
هامش
( 1 ) - « س » ندارد .
( 2 ) - كلمه از « ن » است .
( 3 ) - « س » : رندست .
( 4 ) - بجز « غ » : راوهاى ؛ « ن » : ها و تشديد راى مهمله .
( 5 ) - بجز « غ » : بجرب ؛ « ن » : بحرب .
( 1 ) در برهان معنى مانا و گويا و گمان برى نيز دارد و گويد فرق ميان مانا و همانا آنست كه همانا بتحقيق نزديكترست تا مانا و بعضى گويند همانا بمعنى ظاهرا و يقين باشد و مانا بمعنى پندارى و گمانبرى . و بمعنى شبه و نظير و مانند هم به نظر رسيده است .
( 2 ) يعنى : خاقانى .
( 3 ) اين شاعر فردوسى است و بيت از آغاز داستان بيژن و منيژه است ( شاهنامه چاپ نگارنده ص 929 ج 2 ) و در مصراع اول آنجا بجاى كلمهء « ديو » مرغ آمده است .