تو پاسبان سليل پرى وشت مىباش * بسان خور كه نگهدار قرص خور باشد
كذا فى الفرهنگ .
خير
- يعنى حيران و سرگشته . مثالش حكيم قطران گويد :
بيت
اى به خوبى بر بتان كابل و كشمير مير * ماندم از بس كاورى در عهدها تأخير خير
و بمعنى بىسبب و هرزه و بمعنى تيرگى و غبارى كه پيش چشم پديد آيد و نام گلى نيز باشد و بمعنى بيشرم و بيحيا و رند نيز آمده « 21 » .
خراخر
- [ بفتح خاى اول و دوم و راى مهمله ] آوازى كه از گلوى خفته « 1 » يا گلويى كه فشرده باشند برآيد .
خزير
- [ بفتح خاء و كسر زاى معجمه ] خاكستر سوزان باشد كه در آن آتش باشد « 22 » و در نسخهء ميرزا آتشست « 2 » .
خرخير
- « 23 » شهريست مشكخيز . مثالش ناصر خسرو گويد :
بيت
بينى اين باد « 3 » كه گويى دم يارستى * ياش بر تبت و خرخير گذارستى
مع الزاء
خربيواز
- شبپره باشد . مثالش شاعر گويد :
بيت
نكنى هيچ كار روز دراز * كار تو شب بود چو خربيواز
خويوز « 4 »
- [ بضم خاء و ياى حطى ] همان شبپره باشد . كذا فى المؤيد و در سامى [ بفتح خاء ] آمده « 5 » .
خاز
- بمعنى ريم اندام باشد . كذا فى الادات « 6 » مثالش جامع شرفنامه گويد :
بيت
بجاى خاز ترا هست عنبر اشهب * اگر بود دگران را همى بتن بر خاز *
و در فرهنگ بمعنى چرك جامه و بدن كه بتازى وسخ گويند آورده و به اين بيت بديع سيفى تمسك نموده :
بيت
تو خاز غصه و غم از لباس عيش رهى * به آب لطف و بصابون التفات بشوى
هامش
( 1 ) بجز « ن » و « ب » : خفنه بر آيد .
( 2 ) « ب » : آلتيست ؛ « س » ( در متن ) : آتشى است . ( بالاى سطر ) : آتش است .
( 3 ) « س » : ياد .
( 4 ) « س » « الف » : خريوز . ( متن از « ب » و « غ » است ) .
( 5 ) در « غ » آمده : خويوز بضم خساء و ياء مرغيست كه بشب بيرون آيد و بروز پنهان شود و سياه باشد و بعضى آن را موش كور . گويند و در سامى بفتح خاء آمده .
( 6 ) از اينجا تا علامت ستاره را « الف » در حاشيه دارد .
( 21 ) در برهان است كه بفتح اول گاهى بجاى نه استعمال كنند كه لا است و به عربى نقيض شر باشد .
( 22 ) در برهان بمعنى خاكستر سرگين نيز هست .
( 23 ) صحيح : خرخيز است بازاء منقوطه .