و به عربى دلدل گويند [ بضم هر دو دال ] و [ بضم جيم ] در فرهنگ بمعنى تيردان آورده « 21 » و به اين بيت نزارى متمسك شده :
بيت
گر چه دارد ز اعتراض جهول * سينه پر تير طعنه چون حوله « 1 »
جندره « 2 »
- چوبى كه جامههاى شسته به آن كوبند تا هموار شود . « 22 » مثالش ظهير فاريابى گويد :
بيت
در طى طاعت آن نفس آمد نهاد خصم * كاسيب قهر تو نهدش يك جندره ( ؟ )
جاجرمينه
- [ بفتح جيم ] نام چشمهايست كه چون آفتاب طالع شود آب در آن نماند .
جوسه
- [ بفتح جيم و سين مهمله ] كو شكست و تعريبش « 3 » جوسق است .
جنابه
- [ به نون و باى تازى . به وزن گشاده ] بمعنى توأم باشد « 23 » . مثالش حكيم خاقانى فرمايد :
بيت
دولت و ملت جنابه زاد چو جوزا * مادر بخت يگانه زاى صفاهان
جره
- [ به وزن مره ] بمعنى جلد و چابك باشد .
مثالش امير خسرو گويد :
بيت
ليك بود اشقر گزيدهء شاه * جره تر ز ابلق سپيد و سياه
و بمعنى نر نيز به نظر رسيده . مثالش مختارى فرمايد :
بيت
بر ياد گرز و تيغ تو محكم كنند و تيز * پيلان مست يشك « 4 » و پلنگان جره ناب
و معنى « 5 » سابق نيز از اين بيت ظاهر مىشود و در فرهنگ بمعنى عود « 6 » ، سازى شتر غو مانند اما از آن كوچكتر نيز آمده « 6 » . مثالش شيخ نظامى گويد :
بيت
مغنى به آن جرهء جان نواز * به آهنگ ما نغمهء نو بساز
و امير خسرو نيز فرمايد « 24 » :
بيت
بيا مطرب آن جرهء طفل وش * چو طفلان ببر گير و بنواز خوش
جغاره
- [ بفتح جيم و راى مهمله ] در فرهنگ بمعنى بيخ ترهء بهارى باشد كه جغش گويند .
مثالش حكيم سوزنى گويد :
بيت
در مرغ همچو چرغ بچنگالان * مىكاود و جغاره « 7 » نمىيابد
و بمعنى نان « 8 » ارزن نيز آورده . و نام قريهاى از
هامش
( 1 ) « س » « الف » : حوله .
( 2 ) اين لغت و شرح آن از « ب » است .
( 3 ) « س » : به عربى .
( 4 ) « س » :
به شك .
( 5 ) « الف » : و بمعنى .
( 6 ) « ب » باشد ؛ « ن » : بود .
( 7 ) « الف » : چغاره .
( 8 ) كلمه از « ن » و « ب » است .
( 21 ) در برهان بمعنى عنكبوت و مخفف جولاه و بمعنى زده شده اعم از پشم و پنبه و غيره و بهندى علتى كه آن را فالج خوانند و با واو مجهول نوعى از سبزه آمده است .
( 22 ) در برهان معنى هر چوب كندهء نا تراشيده و آنچه بدان صوف و شال و جامههاى ديگر شكنجه كنند و كنايه از مردم نا تراشيده و لكوپك و ناهموار نيز دارد .
( 23 ) بعبارت بهتر توأمان يعنى دو كودك كه بيكبار از مادر متولد شده باشند .
( 24 ) در برهان معنى خمچه و سبو و نرينهء هر جانور و نرينهء بار و باز سفيد و چهار دانگ هر چيز و بمعنى شجاع و دلاور و نام قريهاى از شيراز نيز دارد .