و بمعنى چينهدان مرغان نيز باشد . مثالش امير خسرو گويد :
بيت « 1 »
بسا پوينده را كاندر دوادو * ز زخم تير جودان گشته جوجو
و بمعنى سياهى مقدار دانه جو كه در ميان دندان اسبان باشد و علامت جوانى اسب است نيز « 1 » آورده و بمعنى جنسى از انار كه دانهء آن خشك و بىآب باشد نيز آورده « 21 » .
جشن
- [ بشين معجمه . به وزن رسن ] تب باشد . مثالش شاعر گويد « 22 » :
بيت
چو ديد اندرو شهريار زمن * برافتاده از بيم به روى جشن
و [ به سكون شين ] بمعنى مجلس شادى باشد . مثالش انورى گويد :
بيت « 1 »
مى بياور كه جشن دستورست * جشن عالى سراى معمورست
جمن
- [ بفتح جيم و ميم ] چوبى را گويند كه بعرض بر چوبهاى باريك كه وضع كرده باشند « 2 » بيندازند « 3 » و شاخهاى تاك را بر آن كشند « 23 » .
جهانبين
- يعنى چشم . و بمعنى عالم بيننده نيز باشد « 24 » . مثال هر دو معنى خواجه حافظ گويد :
بيت « 1 »
آنكه روشن بدجهان بينش به دو * ميل در چشم جهان بينش كشيد
و بمعنى امر بجهان ديدن نيز آمده چنان كه « 4 » عماد فقيه گويد به اين معنى و بمعنى اول نيز :
بيت « 1 »
به چشم عقل در كار جهانبين * كه بادت تا ابد روشن جهانبين
جيستن
- [ به وزن زيستن ] بمعنى جستن باشد « 25 » .
بمعنى اول « 5 » . مثالش مولوى معنوى :
بيت « 1 »
چون بديدم صبح رويت در زمان برجيستم * گرم در كار آمدم موقوف مطرب نيستم
جهان
- [ بكسر جيم ] عالم باشد و [ بفتح ] جهنده « 26 » و آن را جهن « 6 » نيز گويند . مثالش شيخ سعدى فرمايد :
بيت
بگفت احوال ما برق جهانست * گهى پيدا و گاهى بس « 7 » نهانست
جرعهدان
- چيزى باشد كه در آن جرعه شراب كنند . مثالش حكيم خاقانى فرمايد :
بيت
خورده يك دريا ز بصره « 8 » تا خط بغداد جام * پس پياپى دجلهاى در جرعهدان آوردهاند
جرون
- نام شهر هرمز . مثالش خواجوى
هامش
( 1 ) كلمه در « س » نيست .
( 2 ) سه كلمهء اخير از « ن » است .
( 3 ) بند كنند .
( 4 ) اصل : چنانچه .
( 5 ) دو كلمهء اخير از « ب » است .
( 6 ) « ن » « الف » « س » جهان معروف و آن را جهن نيز گويند و بمعنى جهنده نيز آمده .
( 7 ) در نسخ ديوان : و ديگر دم .
( 8 ) « س » « ن » : در يار بصره .
( 21 ) در برهان بمعنى نوعى از چوب بيد است كه دستهء بيل كنند .
( 22 ) شعر از سهيلى است ( لغت نامهء اسدى ) .
( 23 ) اين لغت در برهان نيست .
( 24 ) در برهان معنى فرزند نيز دارد .
( 25 ) در برهان بمعنى انبانچهء پرزينت هم آمده است .
( 26 ) در برهان بمعنى مال و اسباب دنيوى هم هست .