بيت
تروندهء پاليزجان هر گاو و خر را كى رسد * زين ميوههاى نادره زيرك دلى گريز خورد
و ابن يمين نيز گويد :
شعر « 1 »
ز آنچنان آزاد شاخى « 2 » اينچنين تروندهاى * هم ز بخت خسرو « 3 » خسرو نشان آمد پديد
و بمعنى ترفنده نيز باشد « 21 » .
تريوه
- [ به وزن گريوه ] راه پشته پشته و ناهموار باشد . مثالش لطيفى گويد :
شعر « 1 »
چون باز پرنده بر گريوه * چون باد رونده بر تريوه « 4 »
تلنگيانه
- [ بضم تا و فتح لام و نون دوم با كاف فارسى ] يعنى حاجتمندانه و گدايانه ، منسوب به تلنگى ، كه بعد از اين مىآيد ، بمعنى گدا . اما در اين زمان بر جلف و جمرى « 22 » اطلاق كنند . بمعنى گدايانه « 5 » مثالش « 6 » سراج الدين راجى گويد :
بيت
شاه بشنيد چون ترانهء او * ديد وضع تلنگيانهء او
و تلنگانه نيز مىآيد [ بحذف ياء ] چنان كه مثالش « 5 » شيخ سعدى فرمايد :
بيت
قباى تلنگانه بر تن كنند * بدخل حبش جامهء زن كنند
توبره
- آنچه در آن جو و كاه كنند و بر سر اسب و استر و خر كنند تا بخورند . مثالش ظهير گويد :
بيت
از بهر مركب تو كه نعلش سزد هلال * شد كهكشان چو آخر و پروين چو توبره
و بحذف واو « 23 » نيز آمده .
تانه
- [ بفتح نون ] همان تان مرقوم بمعنى اول « 24 » .
تنجيده
- [ به وزن رنجيده يعنى پيچيده ] و فراهم فشرده .
تله
- [ بكسر تا و فتح لام مشدد ] پايهء نردبان باشد كه حالا پله مىگويند .
تفشه
- [ بفتح تا و سكون فاء و فتح شين معجمه ] طعنه زدن باشد « 25 » . مثالش ابو العباس گويد :
شعر « 1 »
بجنگ دعوى دارى و سخت تفشه زنى * درشت گويى « 7 » و پرخوار و خستوانه تنى
تفشله
- [ بفتح تا و لام و سكون فا و كسر شين معجمه ] طعامى كه از گوشت و گندنا و تخم مرغ و جوز « 8 » و عسل سازند . مثالش شمس فخرى گويد :
هامش
( 1 ) كلمه از « ن » است .
( 2 ) « س » : شاخ . ( متن از « ن » و « ب » است ) .
( 3 ) « س » : خسروى .
( متن از « ب » و « ن » است ) .
( 4 ) « س » : گريوه . ( متن از « ب » و « ن » است ) .
( 5 ) دو كلمه از « ب » است .
( 6 ) كلمه در « ب » نيست و انسب است .
( 7 ) « س » : گرى . ( متن از « ب » و « ن » است ) .
( 8 ) « س » : جرز ؛ « ب » : جوز .
( متن تصحيح قياسيست و جذر نيز ممكن است و در برهان زردك و گردگان هر دو آمده است ) .
( 21 ) در برهان فقط تروند آمده است .
( 22 ) جمرى ، يعنى جلف و گدا و كم اصل و تلنگى
( 23 ) يعنى : تبره .
و اين لغت در برهان نيست .
( 24 ) يعنى بمعنى : تار .
( 25 ) در برهان بمعنى طعنه زدن و سرزنش كردن نيز هست .