ببوسيدن
- يعنى اميد داشتن - و در نسخهء حليمى بمعنى تواضع كردن و چاپلوسى كردن نيز آمده .
بن
- [ بفتح باء ] ون باشد كه به عربى حبة - الخضراء و بتركى چتلاقوچ گويند و در فرهنگ بمعنى خرمن و بمعنى باغ و زراعت نيز آورده .
و [ بضم باء ] بمعنى بيخ و پايان هر چيز باشد .
چنان كه « 1 » شيخ سعدى گويد :
بيت
سخن را سرست اى خردمند و بن « 2 » * مياور سخن در ميان سخن
بنكران
- آنچه در ته ديگ بريان شده باشد از طعام . مثالش مولوى معنوى :
بيت
تا ز « 3 » بسيارى آن زر نشكهند * بنكرانى « 4 » پيش آن مهمان نهند
و [ بحذف نون « 21 » ] نيز آيد . مثالش احمد اطعمه گويد :
بيت
هريسه از بكران كرد راست سربندى * زرشك آنكه سر آغوش بود بر پايش
بادبرين « 22 »
- باد صبا باشد . مثالش شمس فخرى گويد :
بيت
به زير چرخ برين بىمثال فرمانش * به روى خاك نيارد وزيد باد برين
و حكيم سنائى نيز گويد :
بيت
از غلامان سبك يكى بگزين * كه رود زى نسا چو باد برين
بادفوردبن
- [ بفتح فا و واو و سكون راى مهمله و كسر دال ] باددبور . كذا فى التحفه .
مثالش استاد « 5 » رودكى فرمايد :
شعر
گيتيت « 6 » چنين آيد و گردنده « 7 » بدينسان * هم باد برين آيد « 8 » و هم بادفوردين
و يوسف « 9 » عروضى نيز گويد :
بيت
خلقانش كرد جامهء زنگارى * اين تند و تيز بادفوردينا
برون
- [ بكسر باء و ضم راى مهمله ] گويند برون تو ، يعنى براى تو . كذا فى التحفه . مثالش استاد رودكى فرمايد :
شعر
ياد كن زيرت اندرون تخته « 10 » * تو بر آن « 11 » خوار خوابنيده ستان
جعد مويانت جعد كنده همىببريده * برون تو پستان
و مختصر بيرون كه ضد درون باشد نيز آمده « 12 » مثال اين معنى شيخ نظامى فرمايد :
بيت
برون آمد مهين شهسواران « 13 » * پياده « 14 » در ركابش تاجداران
بژن
- [ بزاى فارسى . به وزن رسن ] گل سياه حوض باشد كه آن را لاى نيز گويند .
كذا فى التحفه « 23 » .
بلكن
- [ به وزن الكن ] منجنيق باشد . مثالش « 15 » شمس فخرى گويد :
شعر « 16 »
ز سيل خيز فنا ايمنست قصر بقات * چنان كه حصن فلكها ز صدمت بلكن
و در شرفنامه بمعنى سر ديوار باشد . مثال اين معنى زين الدين سجزى گويد :
هامش
( 1 ) اصل : چنانچه .
( 2 ) « س » « ب » : بن . ( متن از « ن » است ) .
( 3 ) « س » : تار .
( 4 ) در مثنوى : بيكران آمده است .
( 5 ) « ن » : مثالش ؛ « س » : استاد . ( متن از « ب » است ) .
( 6 ) « س » : كيتب ؛ « ب » : كسب ؛ « س » : ليتيت . ( متن از ديوان رودكى است ) .
( 7 ) « س » : كردند .
( 8 ) « س » : آمد .
( 9 ) اصل : يوسفى . ( متن تصحيح قياسيست ) .
( 10 ) كذا در « ن » و « ب » ؛ در ديوان رودكى : تن شوى
( 11 ) « ن » : كوبرو . در لغت نامهء اسدى تو بر او .
( 12 ) « نيز آمده » . در « س » نيست از « ب » است .
( 13 ) « س » : شهسوران .
( 14 ) « س » : بياده .
( 15 ) اين كلمه از « ب » ست .
( 16 ) اين كلمه از « ن » است .
( 21 ) يعنى : بكران .
( 22 ) ظاهرا : بادبزين . و از قافيهء شعر شنائى نيز صحت آن پيداست
( 23 ) بيشك مصحف لژن است .