بعضى از زبانها دوم گندم و جو به دو نيم كرده باشد حكامت گفت :
بيت
آسياى صبوريم كه مرا * هم ببرغول و هم بسرمه كنند
بسمل : بكسر باء . نيم كشته « 1 » باشد . مولانا قطب الدين عفيفى گفت : بيت
بسمل خنجر افلاس شو ار مىخواهى * كه بتيغ ملك الموت نگردى مردار
بشل : بفتح باء يعنى درآويز . ابو القاسم مؤدب گفت « 2 » :
بيت
شرم بيكسو بنه اى عاشقا * خيز بدان مستحل اندر بشل « 3 »
نشكول : مردى كدود [ و ] قوى [ و ] رنجكش و جلد و حريص در كار بود « 4 » . عنصرى گفت « 5 » :
بيت « 6 »
هرچه يا بى وز آن فرو مولى * نشمرند از تو آن به بشكولى
( بمول : « 7 » يعنى آهسته آهسته برو )
فصل پى « 8 »
پل : بفتح [ پى ] پاشنهء پاى بود « 9 » . امير معزى گفت :
بيت « 10 »
هميشه كفش [ و ] پلش را مفيده بين كنم * بجاى كفش و پلش دل كفيده بايستى
( معروفى گفت : [ بيت ] « 11 »
از بس كه دويدم پل من چاك شده * اندر سر دشمنان من خاك شده )
پالاپال : « 12 » چيزى سخت تابنده باشد . دقيقى گفت :
بيت
بفر و همت شمشير تو قرار گرفت * زمانهاى كه پر آشوب بود و پالاپال
پشل : بفتح پى و كسر شين معجم دو چيز باشد كه بر يكديگر گيرند . ابو العباس گفت « 13 » :
بيت
نامهء وصلت آخريش « 14 » نبود * باب تر كن بطاق « 15 » در پشلا
و در بعضى نسخها « نشل » است بنون و اللّه اعلم .
( پيخال ) : سرگين مرغ باشد و بتازى « رزق » گويند « 16 » .
فصل تاء « 17 »
تانول : زفر دهان باشد . عسجدى گفت :
بيت
من پيرم و فالج همه ( پيدا شده ) « 18 » بر تن * تانولم اگر بينى « 19 » و گفته شده دندان
هامش
( 1 ) - ك : ناكشته
( 2 ) - ك : « بشل - يعنى درآويز شاعر گفته » / ط : مؤذن ( متن از « لف 317 » : )
( 3 ) - ك : خيز بدان مايهء جان در بشل : / « لف 317 » : خيز بدان تگل اندر بشل / دهخدا : « بجاى كلمهء تگل گيسو ؟ » ( دانش شمارهء 10 سال 3 )
( 4 ) - ك : « بشكول - مردى كرد و قوى جلد و رنجكش باشد »
( 5 ) - ك : لحكيم عنصرى
( 6 ) - ك :« هرچه يا بى ازو فرومانى * نشمرند آن زمان ترا بشكول »/ دهخدا : « هرچه مانى . . . » ( دانش شمارهء 10 سال 3 )
( 7 ) - اين لغت در « ك » آمده است
( 8 ) - ك :
فقط « پ »
( 9 ) - ك : « پل - پاشنهء پا باشد »
( 10 ) - ك : اين مثال را ندارد
( 11 ) - اين بيت در « ك » آمده است
( 12 ) - ك : اين لغت را ندارد
( 13 ) - ك : ابو عباس گفته
( 14 ) - ط : با خرس نبود
( 15 ) - ط : نطاق
( 16 ) - وفائى بشاهد پيخال آورده : [ خسروى ( لغتنامه : امير خسرو ) گفته : بيتروز كور فسق كى ( لغتنامه : روز كور شرع كى ) بيند مقام نور شرع * كنج مسجد چون ( لغتنامه : گنبد مسجد ) پر از پيخال مرغ شبپر است ]( 17 ) - ك : فقط « ت »
( 18 ) - داخل دو هلال از « ك »
( 19 ) - ط : با توام و گر بينى