سازند تا آب بجايگاهى ديگر تيز كنند « 1 » و به آسانى روان شود . رودكى گفت :
بيت
آب هرچه بيشتر نيرو كند * بند و ورغ سست بوده « 2 » بفگند « 3 »
فصل تاء « 4 »
تفتغ : « 5 » بضم هر دو تاء چيزى مانند قفيز باشد در ماوراء النهر « 6 » كه « 7 » غله بدان « 8 » پيمايند هر يك چهار خروار باشد « 9 » ( ابو العباس گفت :
[ بيت ]
اى مير ترا گندم دشتيست بسنده * با تفتغكى « 10 » چند ترا [ من ] انبازم « 11 » )
تاغ : « 12 » چوبى باشد كه آتش او ده شبانه « 13 » روز بماند و عرب آن را « غضا » گويد « 14 » .
تفاغ : « 15 » قحف باشد يعنى قدح . كسائى « 16 » گفت :
بيت « 17 »
دل شاد دار و پند كسائى نگاه دار * يك چشم زد جدا مشو از رطل و از « 18 » تفاغ
توغ : « 19 » هيزم باشد سخت كوهى . منجيك گفت :
بيت
گويى همچون فلان شدم « 20 » نه همانا * هرگز « 21 » چون « 22 » عود كى تواند شد توغ
تيغ : « 23 » سه معنى دارد : اول « 24 » شعاع ماه و آفتاب باشد . كسائى گفت :
بيت
نرم نرمك ز پس پرده بچاكر نگريست * گفتى از ميغ همى تيغ زند زهره و « 25 » ماه
دوم سر كوه را گويند . كسائى گفت در صفت بهار : بيت « 26 »
دى بدريغ اندرون ماه بميغ اندرون * رنگ بتيغ اندرون شاخ زد و آرميد
سيوم « 27 » تيغ و كارد و شمشير و امثال اينها « 28 » باشد . ( فردوسى گفت :
[ بيت ]
بيفتاد و بيژن جدا گشت از اوى « 29 » * سوى تيغ بنهاد با تيغ روى )
فصل ثاء « 30 »
ثغ : « 31 » بت باشد .
فصل جيم « 32 »
جناغ : « 33 » دوال پهن باشد زير ركاب و غاشيه و
هامش
( 1 ) - ط : يا آب بجاى ديگر نيز كنند تا به آسانى / ك : ميان آب اندازند تا آب بجاى ديگر نرود
( 2 ) - ك : كرده
( 3 ) - د : فكند
( 4 ) - ك : عنوان را ندارد
( 5 ) - ط : تقنغ ( كذا ) / وفائى . تغتغ
( 6 ) - د : به ماوراءالنهر
( 7 ) - د : « كه » ندارد
( 8 ) - ط : به آن
( 9 ) - ك : « چيزيست مثل قفيز در ماور النهر غله بدان پيمايند يك تفتغ چهار خروار است »
( 10 ) - د : تفتقكى
( 11 ) - « لف 237 » : « با نغنكى چند ترا من انبازم ( دهخدا : با نغنغكى چند ترا من انبازم - دانش شمارهء 7 سال سوم )
( 12 ) - ط : بتاع ( با قلم سياه )
( 13 ) - د : آن ده شبانروز
( 14 ) - ك : « چوبيست كه آتش آن دير بماند و عرب عصا گويد »
( 15 ) - « تفاغ - بمعنى قدح است و عرب عرف [ ظ : قحف ] گويند »
( 16 ) - د : كسائى
( 17 ) - ك : اين مثال را ندارد
( 18 ) - ط : وز قفاع
( 19 ) - ك : « توغ - هيمهء سخت باشد در كوه » و مثال را ندارد
( 20 ) - ط : شدمى
( 21 ) - د :
مركه ( در حاشيه : هرگز )
( 22 ) - ط : حو
( 23 ) - ك : « تيغ - اول شعاع آفتاب و ماه است و قلهء كوه و كارد و شمشير » و شواهد را ندارد
( 24 ) - د : « 1 - شعاع ماه باشد و از آن آفتاب »
( 25 ) - ط : خوشه ( متن از « لف 232 » )
( 26 ) - ط : كلمهء « بيت » پيش از « در صفت بهار » ضبط شده
( 27 ) - د : « ج »
( 28 ) - د : ندارد
( 29 ) - د : اهو و شپرن جدا گشت بيفتاد از وى ( اصلاح شعر از « لف 232 » )
( 30 ) - ك . عنوان را ندارد
( 31 ) - د : دهخدا در حاشيه : « آيا بافغ تصحيف نشده »
( 32 ) - ك : عنوان را ندارد
( 33 ) - ك :
« چناغ - دوال پهن است در زير ركاب و غاشيه و مسرجه نيز گويند »