بيت
مرا ز كهبد تو زشتيست « 1 » بسيارى * رها مكن « 2 » سر « 3 » او تا بود سلامت تو
ز تو همى بستاند بما همى « 4 » ندهد * محال باشد او بر « 5 » در ملامت تو « 6 »
فصل گاف « 7 »
گردباد « 8 » : آن باشد « 9 » كه مثال سنگ « 10 » ( آسيا ) گردد و عرب آن را « 11 » اعصار گويد « 12 » و بعضى « 13 » از عجم آن را « سنگ دوله باد » گويند « 14 » .
( فرخى گفت :
[ بيت ]
همى فكند بتير و همى گرفت بيوز * چو گردباد همى گشت بر يمين و يسار )
فصل لام « 15 »
لاد « 16 » : دو معنى دارد اول ديبايى باشد تنگ و « 17 » نرم و سرخ و « شعر » هم خوانند .
( ابو طاهر خسروانى گفت : [ بيت ]
انگشت بر رويش مانند تگرگ است * پولاد بر گردن او همچون لاد است
و حكيم ) قطران گفت :
بيت
باد « 18 » همچون لاد پيش تيغ تو فولاد نرم * پيش تيغ دشمنانت سخت چون فولاد لاد « 19 »
دوم ديوارى باشد بر هم نهاده گويند : « پچينه « 20 » برآورده است و به لاد كرده است . » و هر توى از ديوار كه بر هم نهند لادى باشد .
عنصرى گفت :
بيت
بپاى پست كند بركشيده گردن شير * بدست رخنه كند لاذ آهنين ديوار
فصل ميم « 21 »
مانيد « 22 » : جرمست « 23 » و مانده شدن . ( رودكى گفت :
[ شعر ]
دريغ مدحت چون در « 24 » آبدار غزل * كه چابكيش « 25 » نيايد همى بلفظ بديد
اساس طبع بجايست « 26 » بل قويتر از آن * ز آلت سخن آيد همى همه مانيد ) « 27 »
مخيد « 28 » : يعنى خسبيد . ( بوشكور « 29 » گفت :
[ بيت ]
سبك نيك زن سوى چاكر دويد * برهنه باندام من در مخيد ) « 30 »
هامش
( 1 ) - د : رشتست / « لف 112 » در حاشيه از لفس : « مرا ز كهبد رشتيت يمين و يسارى ( ؟ ) و در متن بتصحيح قياسى : مرا ز كهبد زشتست غبن بسيارى »
( 2 ) - ط : مكو
( 3 ) - د : شر
( 4 ) - ط : به ماهى
( 5 ) - « لف » : « محال باشد سيم او برد ملامت تو »
( 6 ) - د : بيت دوم شاهد را ندارد
( 7 ) - ك : عنوان را ندارد
( 8 ) - ط : گرداناد / د : گردياد
( 9 ) - ك : آنست
( 10 ) - ك : « سنگ » ندارد
( 11 ) - د : « آن را » ندارد
( 12 ) - د : گويند
( 13 ) - ك : برخى ندارد
( 14 ) - د : آن را دوله گويند / ك : آن را سنگ دوله گويند .
( 15 ) - ك : عنوان را ندارد
( 16 ) - ك : فقط : اول بمعنى ديباى نرم باشد و شعر هم خوانند دويم ديوار سر بر هم نهاده گويند
( 17 ) - د : نيك
( 18 ) - د : « باد » ندارد ( در حاشيه : همچنان لاد است پيش )
( 19 ) - د : پولاذلا
( 20 ) - د : نهاد
( 21 ) - د : بچنبد ( در حاشيه : بچيند )
( 22 ) - ك : عنوان را ندارد
( 23 ) - د : « جرم است و چون كسى كارى كه كرد نكند يا سخنى كه بايد گفت نگويد گويند : « مانيد يعنى بماند » / ك : « مانيد چرم ( ظ : جرم ) است و بمعنى مانده شدن »
( 24 ) - « لف 110 » : زر و آبدار
( 25 ) - د : جامكيش / « لف » : چابكيش
( 26 ) - « لف » : بپايست
( 27 ) - داخل دو هلال فقط در « د » آمده است
( 28 ) - د : « مخيد آن باشد كه جنبنده در جامه افتد گويند مخيد يعنى جنبيد » / ك : « منچيد ( ظ : مخيد ) يعنى خسبيد »
( 29 ) - د : موشكور
( 30 ) - داخل دو هلال فقط در » آمده است .