خمان كبير را در آب يا شير جوش داده به عنوان مسهل به مريض مىداد . در برخى نقاط فرانسه مرسوم است برگ خمان كبير را مانند سالاد مىخورند نظير مسهل لينت مىدهد . پوست دوم خمان كبير براى لينت مزاج قوىتر است و مانند برگ آن در صورتى كه تازه باشد داراى طعمى نامطبوع و بوى تهوعآور است ولى چون خشك شود بىبو و بىطعم مىگردد ولى خاصيت مسهلى آن باقى مىماند . عصارهء ريشهء خمان كبير به مقدار 60 - 5 گرم ايجاد اسهال آبى مىكند كه مدفوع براحتى خارج مىشود و تا 10 - 8 ساعت اثر آن بيشتر نمىماند . اغلب حكماء طب سنتى پوست دوم درختچه را به ريشه و برگ آن ترجيح مىدهند و معمولا 30 - 15 گرم پوست دوم آن را در 250 گرم آب جوشانيده و مىخورند . عصارهء ميوهء خمان كبير به ربّ آقطى معروف است و براى تعريق 10 - 1 گرم آن را مىتوان خورد . عصارهء پوست خمان كبير از داروهاى مشهور براى معالجهء استسقا لحمى و زقى است و خوراك از 150 - 30 گرم آن را تجويز مىكنند . در چين خمان قرمز را به عنوان داروى مؤثرى در موارد شكستگى استخوان مصرف مىكنند [ پى ] . و از داروهاى ضد تب مىباشد [ هوبوتر ] .
جوشاندهء جوانه و برگهاى گياه خمان صغير را به صورت غرغره براى تسكين درد گلو به كار مىبرند .
ميوهء خمان كبير يا انگور كولى مسهل و مليّن است و در موارد روماتيسم حاد مفصلى اثر بسيار مفيدى دارد و مدّر و تسكيندهنده است شيره و عصارهء ميوه خمان كبير به مقدار يك قاشق بزرگ در يك ليوان آب در اشخاص بالغ اثر بيشترى دارد .
جوشاندهء گلهاى تازهء خمان كبير در موارد استسقا و زخمهايى كه بيم قانقرايايى شدن دارند و سوختگىها اثر نافع دارد .
معارف گياهى ( فارسى ) — صفحة 307
مساهمون: حسين مير حيدر
ص٣٠٧