براى دفع كرم كدو بسيار مؤثر است . از نظر نوع كرم كدو كه دفع مىشود دو نظريه بين اطباى سنتى وجود دارد ، عدهاى معتقدند كه براى دفع كرم كدوى مسلح و غير مسلح هر دو نوع مؤثر است ولى عدهء ديگرى معتقدند كه در تنياى غير مسلح كه بندهاى آن كوتاه است ، اثر قوى دارد ولى در كرم كدوى مسلح بىاثر است و در مورد كرم كدوى مسلح پوست ريشهء انار را خيلى مؤثر مىدانند . مقدار خوراك از جوشاندهء بيخ سرخس نر براى اين منظور عدهاى از 16 - 8 گرم و عدهاى حتى تا 60 گرم بيخ سرخس نر را تجويز كردهاند كه در هزار گرم آب بجوشانند نه فقط براى دفع كرم كدو بلكه در دفع ساير كرمهايى كه در مجارى گوارشى وجود دارند نيز اثربخش بوده است . مصرف گرد بيخ سرخس نر به مقدار 50 - 30 گرم در دفع كرم كدو توصيه مىشود و معمول است كه پس از خوردن اين گرد بايد از يك مسهل نمكى نظير سقمونيا يا تنطور ژالاپ در حدود 15 گرم استفاده كرد تا كرمهاى فلجشده خارج شوند
و اما از نظر حكما طب سنتى بيخ يا ريشهء سرخس نر گرم و خشك است و از نظر خواص معتقدند كه بازكنندهء انسداد مجارى عروق است ، نفخ را تحليل مىبرد و از همه بيشتر دافع كرم كدو و اقسام ديگر كرم شكم و رودهها مىباشد .
اگر با خربق سياه يا سفيد و يا سقمونيا و عسل خورده شود ، اثرش بيشتر است . اگر بيخ سرخس با عسل خورده شود زردآب را نيز خارج كرده و جنين را ساقط مىكند و كرم كدو را دفع مىنمايد و براى خفقانهاى سخت و صعبالعلاج و جراحت كليه ، مثانه ، سياتيك ، نقرس و درد مفاصل نافع است . اگر از بيخ تازهء آن به قدر 3 كيلوگرم تهيه كرده و آن را در ابعاد باقلا قطعهقطعه نمايند و در 6 كيلوگرم عسل بجوشانند تا كاملا پخته شود و حجم كل در حدود يك كيلوگرم شود و هر روز 80 - 70 گرم از آن را تا مدتى بخورند براى رفع درد استخوان نشيمنگاه مفيد است . گرد خشك آن براى جراحتهاى مرطوب و ديرعلاج بسيار نافع است .
اگر 16 گرم از گرد آن با سركه خورده شود براى اخراج كرم معده و جنين مؤثر است و اگر 12 گرم آن خورده شود براى دفع كرم دراز معده نافع است . دستور اين است كه قبل از خوردن آن سير خشك بخورند . برگ تازهء سرخس ملين است و اگر چند روزى پىدرپى بخورند مواد بدبوى چشم و پلك را دفع مىكند . ضماد برگ جوان آن را با حنا اگر بر سر گذارند براى جلوگيرى از آب آوردن چشم در ابتداى امر كه علامت شروع آن ظاهر شده است مفيد مىباشد . مقدار خوراك از بيخ سرخس تا
معارف گياهى ( فارسى ) — صفحة 344
مساهمون: حسين مير حيدر
ص٣٤٤