مشخصات گونههاى مختلف زالزالك و نام علمى آنها :
1 . زالزالك گونهء
C . aronia ( L . ) Bosc .
و مترادفهاى آن
C . azarolus Subsp aronia ( L . ) Riedl .
و
C . azarolus var aronia L .
مىباشد . اين گونه در فارس « كيالك » و در درهء قاسملو آذربايجان غربى « كويشك اسبى » و در سردشت « گوژزرده » گفته مىشود . به فرانسوى
Epine d'Espegne
و
Aubepine azerolier
و به انگليسى
Azerole
ناميده مىشود .
درختچهاى است با خارهاى كوتاه به طول يك سانتىمتر و ارتفاع درختچه در حدود 7 متر . شاخههاى جوان آن خزى نمدى و سپس صاف و سفيد مايل به قهوهاى مىشود . برگهايش بادبزنى شكل تخممرغى كه قسمت انتهايى آن معمولا به قسمتهاى عميقى تقسيم و به چند قسمت منقسم مىشود ، دندانهدار است و بهطور كلى شبيه برگ جعفرى با تقسيمات پنجهاى مىباشد . ميوهء آن گوشتى گرد زرد مايل به سرخى به قطر 2 - 5 / 1 سانتىمتر داراى چندين هسته است ، طعم آن ترش و شيرين مىباشد .
اين گونه در خاورميانه از سوريه ، لبنان ، عراق تا آناتولى و ايران و تركستان انتشار دارد . در ايران در ارتفاعات زاگروس ، همدان ، اراك ، باختران ، لرستان ( اشترانكوه و شهبازان ) و در فارس در كتل پيرزن ، كازرون ، تل خسرو و تختجمشيد و نيز در دامنههاى استپى البرز ، در ارتفاعات درهء كرج ، زنجان ، كوهين ، در سياهبيشه و چالوس ديده مىشود .
2 . زالزالك گونهء
Crataegus atrosanguinea Pojark
. درختى است كوتاه به بلندى 12 - 10 متر ، ميوهء آن سرخرنگ با خالهاى سفيد و داراى دو هسته است . اين درخت در ارمنستان و ايران و عراق انتشار دارد . در ايران در درهء چالوس ، ارسباران ، كردستان ، تربت حيدريه و در كرج و راجرد قم پراكنده است .
3 . زالزالك گونهء
C . meyeri Pojark
و مترادفهاى آن
C . pectinata C . A . M .
و
C . oxyacantha var pectinata Schmahl .
و
C . tournefortii C . koch
مىباشد .
درخت كوچك يا درختچهاى است به بلندى تا 4 متر ، ميوهء آن تخممرغى گرد و سرخرنگ است به قطر 2 - 1 سانتىمتر و پايك آن بلند 10 - 3 سانتىمتر است .
اين درختچه در تركيه ، ارمنستان و ايران مىرويد . در ايران در ارتفاعات البرز ، زاگروس از دربند ، درهء چالوس ، كلاردشت و دشت نظير و پل زنگوله و ارسباران تا ارتفاعات بختيارى و لرستان و جبال بارز كرمان انتشار دارد .
4 . زالزالك گونهء
C . microphylla C . Koch
. درختچهاى است خاردار ، ميوهء آن