بهجاى معارف اصيل اسلام بود تا بتوانند به كمك آن ، معارف زلال اسلامى را كه فقط از خانهء اهل بيت معصوم پيامبر ( ص ) به دست مىآمد به كنار زده و در واقع ائمه معصومين ( ع ) را منزوى نمايند . اين نكته دقيق حتى از نظر بعضى نويسندگان تاريخ علوم پزشكى پنهان نمانده است . مثلا دكتر نفيسى در مورد آن چنين نتيجهگيرى مىكند كه : « اگر فلسفههائى در علوم اسلامى وارد شده است بعدها از طريق يونان و ايران و هند و ديگر ممالك بوده است و همينها بودند كه فلسفه اصيل و طبيعى و فطرى اسلامى را دگرگون كرده و سبب « درونگرائى » و « تنيدن در خود » يا « ركود و جمود علمى » قرون وسطائى گشت و الّا تا ما دام كه مسلمين روش تفكر و تدبّر قرآنى و محمدى و علوى را رعايت مىكردند پيشرفتشان در همه علوم و فنون روزافزون بود . يكى از منابع اصيل و دستنخورده ما محتويات نهج البلاغه از سخنان حضرت على عليه السّلام است كه دربارهء جزئيات زندگى بسيارى از حيوانات و از آن جمله :
خفاش ، طاووس و مورچه مطالعات فوقالعاده جالب و شگفتانگيز نموده است . » « 1 »
بهطور خلاصه ، تبليغ و الغاء فكر غير قابل خدشه بودن آراء و نظريات علمى و فلسفى يونان باستان توسط مترجمين آثار يونانى ، سرگرم شدن انديشههاى عدهء بسيارى از مسلمانان بااستعداد و دانشدوست به بحثهاى بىنتيجه فلسفى در طول زمانهاى بعد ، و حتى وارد شدن اين افكار به حوزههاى برخى از علوم تجربى را در پى داشت ، كه در مجموع بر فعاليتهاى علمى مسلمانان اثرات سوء بسيارى داشته و يكى از عوامل ركود تدريجى علوم و در نهايت توقف آن محسوب مىگردد . در واقع بايد
هامش
( 1 ) - مختصر تاريخ علوم پزشكى ، ص 200 .