درازمدت اين موضوع بپردازند ، تا به دور از جوّ تبليغات مراكز بزرگ توليد داروهاى شيميايى ، كه هيچگاه نمىپذيرند منافع هنگفت خود را در دنيا با توليدات داروهاى گياهى و تغيير در سيستم درمان از دست بدهند ، جاىگاه هريك از اين دو را به دقت و با انصاف علمى مشخص نمايند ، نارسائىها را بر طرف كنند و با تلفيق درست مزاياى هر يك به ديگرى ، باعث تكامل علم پزشكى در دنيا شوند . البته بد نيست كه در اينجا اشاره گردد كه دانش داروهاى شيميايى منحصر به پزشكان غربى نمىشود ، مثلا اگر كتاب تحفة المؤمنين تأليف مير محمد مؤمن پزشك نامدار عصر شاه سليمان صفوى را كه به نام تحفهء حكيم مؤمن مشهور است و دربارهء داروهايى از سه منبع معدنى و گياهى و حيوانى و همچنين داروهاى مركبى از قرصها و حبها و شربتها و معجونها بحث مىكند مورد مطالعه قرار دهيم خواهيم ديد كه در فصول آخر كتاب بحث مفصل و مبسوطى دربارهء كيمياگرى و عمليات شيميايى در لابراتوار و تهيهء داروهاى مصنوعى براى درمان بعضى از بيمارىها اختصاص داده است ، منتهى پزشكان قديم در كليهء كتابهاى خود صريحا قيد كردهاند كه مواد شيميايى براى بدن زيانبخش است و تا آنجا كه ممكن است نبايد آنها را براى درمان بيمارىها به كار برد . « 1 » بهعنوان نمونهء ديگر دراينباره به نوشتهء حكيم دانشمند محمد تقى ملك الاطباء شيرازى پزشك مشهور دوران قاجار اشاره مىگردد كه در كتاب « تسهيل العلاج » رسالهاى تحت « جوهريه » نگاشته و در آن رساله راجع به زيانها و خطرات داروهاى شيميايى داد سخن داده است .
توضيح آنكه از چهل سال پيش از تأليف آن كتاب تعدادى داروهاى شيميايى از
هامش
( 1 ) - همان ، ص 20 .