نكتهء ديگرى نيز كه در اينجا بايد مورد توجه قرار گيرد اين است كه : « بدون استثناء كليهء گياهان دارويى محتوى مواد عامله شيميايى هستند كه براى درمان بيمارىها مؤثر و مفيدند ولى اگر آنها را از گياه جدا كرده و به تنهايى مصرف كنند ممكن است داراى عوارض نامطلوب و حتى خطراتى شوند ، درحالىكه خود گياه در عين مفيد بودن فاقد زيانهاى مزبور است زيرا همراه با مواد عامله مؤثر گياهى موادى وجود دارد كه هرگونه عوارض آنها را خنثى مىكند و بهاصطلاح زهر داروهاى شيميايى را مىگيرد » . « 1 » بدينترتيب مزيّت استفاده از داروهاى گياهى به شكل طبيعى ، يعنى به همان صورت كه مورد تجويز پزشكان قديم ما بود ، نيز آشكار مىشود .
در خاتمه ، و پس از نگاهى كوتاه به موقعيت پزشكى جديد با توجه به طب سنتى ، به مطلبى نيز دراينباره از دكتر ژان والنه در كتاب « آروماتراپى » ( چاپ هشتم ، سال 1976 ) ، ص 48 توجه مىكنيم : « تحقيقات دقيق دربارهء خواص گياهان دارويى به وسيلهء تجزيههاى شيميايى و كروماتوگرافى و اسپكتروگرافى و امتحانات راديولوژيك و غيره هر روز بيش از روز پيش نشان مىدهد كه تا چه اندازه مطالعات علمى قدما كه براساس تجربيات دقيق بالينى پىريزى شده بود اهميت دارد . هنگامى كه كارهاى علمى قدما را بررسى مىكنيم نمىتوانيم از ابراز تعجب خوددارى كنيم زيرا ما امروزه با وسايل بسيار كامل و مجهز آزمايشگاهى كه ارزش تكنيكى آنها غير قابل بحث است به نتايجى مىرسيم كه آنها بدون اين وسايل به همان نتيجه رسيده بودند و عموما ما نمىتوانيم به گفتههاى آنها چيزى بيفزاييم بنابراين به درستى معتقدات آنها كاملا صحه مىگذاريم » . « 2 »
هامش
( 1 ) - مقايسهء طب قديم ايران با پزشكى نوين ، ص 153 - 154 .
( 2 ) - بررسى در طب سنتى ايران ، ص 220 - 221 .