اروپا به ايران وارد و رواج پيدا كرده بود ، و ملك الاطباء شيرازى كه با تجويز اين داروها مخالف بود با دلايل علمى ، زيان آنها را در كتاب مذكور آشكار كرد . براى روشن شدن مطالب و روشن كردن شخصيت علمى بارز ملك الاطباء شيرازى گوييم همان دلايلى كه امروز براى روشن كردن زيان داروهاى شيميايى در محافل پزشكى عنوان مىشود ، از طرف آن حكيم دانشمند نيز ابراز شده است و ما به نقل چند جمله از سخنان او پرداخته و با مطالبى كه امروز وجود دارد تطبيق مىدهيم : در كتاب « حوادث درمانى » تأليف گروهى از استادان پزشكى پاريس ، ليون و مارسى دربارهء مسموميت و عوارض داروها چاپ 1973 مىنويسد : « علاوه بر آثار فورى دز واحدى از دارو كه اگر از مقدار مجاز تجاوز كند باعث مسموميت حاد بيمار مىشود ، آثار بعدى داروها را نيز كه داراى عوارض ثانوى هستند بايد مورد توجه قرار داد » . در رسالهء جوهريه راجع به اين موضوع نيز چنين مىنويسد : در دوران ما و از چهل سال پيش از زمان ما مصرف بعضى از جوهريات ( داروهاى شيميايى ) متداول شده است ، اين داروها خالى از سميّت نبوده و باعث زيانهاى فورى و زيانهاى بعدى مصرفكنندگان مىشود بدون اينكه در اكثر موارد نتيجهء سودمندى از آنها عايد بيماران گردد ، و به كرات ديده شده كه مخصوصا اگر بيش از مقدار خوراك معمولى مثلا سه يا چهار برابر از اين داروها مصرف شود باعث مرگ مصرفكننده شده است . « 1 » زكرياى رازى نيز استفاده از دارو را در موارد غير ضرورى منع نموده و مىگويد : « مهما قدرت ان تعالج بالاغذيه و لا تعالج بالادويه » . يعنى : تا آنجا كه مىتوانيد بهوسيلهء غذاها بيماران را درمان كنيد نه با داروها » . « 2 »
هامش
( 1 ) - همان ، ص 109 - 110 .
( 2 ) - همان ، ص 114 .