گذشت ايام تا فرارسيدن دورهء صفويه پزشكان روشها و داروهائى ابداع و اختراع كرده بودند كه توسط زنان مورد استفاده قرار مىگرفت » . « 1 »
« در دورهء صفويه تعداد فوقالعاده زيادى دارو بهعنوان داروهاى ضد باردارى مورد استفاده قرار مىگرفت كه پفاف
( Pfaff )
همه آنها را بازگو كرده است و در بين آنها گياهان معمولى از قبيل گل اشرفى ، زنبق ، پنجه مريم ، جنيتانا ( كوشاد ) ، زرآوند ، زعفران ، و بسيارى انواع ديگر ديده مىشود » . « 2 »
10 - اورولوژى
« رسالهاى از رازى درباره سنگهاى كليه و مثانه در دست است كه توسط پ . دوكونينك ( 1896 لندن ) ويرايش و ترجمه شده است » . « 3 » جرجانى « در كتاب ششم ذخيره در مبحث سنگهاى مجارى ادرارى به اين موضوع اشاره كرده و ذكر مىنمايد كه مىبايستى ابتدا با استفاده از داروها درمان را شروع نمود ولى اگر درمان داروئى مثمر ثمر نباشند در اين صورت مىبايستى درمان جراحى را انجام داد » . « 4 » « ابن سينا مىنويسد : وقتى درمان طبى سودمند نيفتاد و خواستيد اقدام به جراحى كنيد كسى را براى اين كار برگزينيد كه از تشريح مثانه باخبر باشد ، فاصلهء موجود بين دو مجراى ترشحى بيضه را بداند ، موقعيتهاى نسبى رگها و عضلانى مثانه را بشناسد و بتواند در تمام مواردى كه نياز هست مراقبت لازم را معمول دارد . در اين صورت
هامش
( 1 ) - همان ، ص 275 .
( 2 ) - همان ، ص 277 .
( 3 ) - مجموعه مقالات كنگره بينالمللى تاريخ پزشكى ، ص 156 .
( 4 ) - همان ، ص 212 .