8 - زنان و زايمان
« زهراوى نيز با روشها و وسائل طبى جديد به پيشبرد مداواى امراض زنانه كه در بين يونانيان واقعا عقبمانده بود ، كمك كرد . او كمكها و جراحىهاى زايمانى را براى حالات مختلف زايشهاى غير طبيعى كه ابتدا دست يا زانو يا پاهاى نوزاد از شكم مادر خارج مىشوند ، همچنين حالاتى كه نوزاد از سر خارج شده يا از پهلوى چپ و راست يا اينكه طاقباز بيرون مىآيد كشف كرد » . « 1 » جرجانى در توصيف دستهاى از زنانى كه مبتلا به بند آمدن قاعدگى مىشوند مىگويد : « كه اين قبيل زنان را از عضلات محكم ساقها و رانهاى پرمو و سينههائى كه از كفل ايشان پهنتر است مىتوان بازشناخت و اين همان وضعى است كه در پزشكى مدرن
( Virilism )
ناميده مىشود و بهاينترتيب جرجانى را بايد اولين كسى دانست كه به توصيف
( Cushiny's Syndrome )
پرداخته است » . « 2 » « اگر شير نقصان پيدا مىكرد حتما دليلى داشت ، و دلايلى كه پزشكان دورهء صفويه براى كم شدن شير زن ارائه مىدادند همان چيزهائى است كه بعدا در طب مدرن نيز مورد قبول قرار گرفت . كمخونى ، به هر دليل كه مىخواست باشد ، يكى از اين دلايل بود كه امروز نيز مورد قبول است . علاوه بر آن پزشكان ايرانى به اين نكته توجه مىكردند كه نقصان شير ممكن است به اين علت باشد كه پستان قدرت خود را در تبديل خون به شير از دست داده و يا اينكه حرارت بدنش ديگر براى انجام اين كار كافى نيست . پس از كشف علت نقصان ، اطباء درست به شيوهاى كه امروز نيز متداول است شروع به درمان مىكردند و سعى مىنمودند تا با
هامش
( 1 ) - مجموعه مقالات كنگره بينالمللى تاريخ پزشكى ، ص 156 - 155 .
( 2 ) - طب در دورهء صفويه ، ص 263 .