طرز استثنائى بالا و شامخ است » . « 1 » و سپس چند صفحه بعد ادامه مىدهد :
« على بن عباس اهوازى مىنويسد كه در دورهء او پزشكان زن بدون يارى گرفتن از پزشكان مرد سختترين جراحىهاى مربوط به زايمان را انجام مىدادند . در سه فقره از مينياتورهائى كه در آن جراحىهاى مربوط به زايمان ترسيم شده و در كتاب جراحى ايلخانى نوشته شرف الدين آمده است همه جراحان زن هستند . در اين كتاب از زنان مزبور با عنوان طبيبه نام برده شده است . به نظر من اين عنوان به ماماهائى اطلاق مىشد كه داراى مقام علمى بالاترى از حد معمول بودند » . « 2 » « طبرى حكايت مىكند زنى كه كتفش زخمى شده بود به اشتباه به مطب چشم پزشك رفت . دكتر از وى خواست كه صبر كند و بعد يك پزشك زن كه كارش معاينهء بيماران زن و پانسمان زخمهاى آنان بود فرا رسيد » . « 3 »
از جمله بيمارىهائى كه درمان آن جز با جراحى امكانپذير نبود پيدايش غده در مجراى ادار و يا در دهانهء فرج بود كه شرف الدين ( على الياس صعابونى ) در كتاب جراحى ايلخانى مينياتورهائى از طرز جراحى آنها را نيز در كتاب خود آورده است .
در اينجا نيز مشاهده مىكنيم كه جراح زن است و در شرح مربوطه از او به نام طبيبه اسم برده شده است و نشان مىدهد كه در آن ايام ماماهاى زنى وجود داشتند كه داراى تعليمات عاليه پزشكى و تخصص جراحى بودند و جراحىهاى زنان را انجام مىدادند . « 4 »
هامش
( 1 ) - طب در دورهء صفويه ، ص 226 .
( 2 ) - همان ، ص 240 .
( 3 ) - تاريخ پزشكى ايران ، ص 288 ، به نقل از تاريخ طبرى ، ج 3 ، ص 2226 .
( 4 ) - طب در دورهء صفويه ، ص 271 .