پرخورى و پرنوشى پديد آمده است ؛ و خواب طولانى در خانههايى كه هواى آن غليظ و بخار و دود آن بسيار است به جهت سنگينى مواد بخارى كه به سر متصاعد مىگردد ؛ و بر پشت خوابيدن . و بايد با داخل كردن گردى در بينى عطسه را بهوجود آورد تا مواد سر بهسوى بينى پراكنده گردد و چند بار بركشيده شود ، و روى آورد بر بخار آبى كه در آن بابونه و سوسنبر و پودنه و درمنه و مانند آن جوشيده شده باشد ، زيرا اينها مواد را به بينى جذب كرده ، برخى را پخته و برخى ديگر را تحليل مىبرند . و بايد ، پيش از خواب ، چيزهايى كه مانع از پايين آمدن ماده به سينه است به كار برده شود ؛ زيرا ، اين مواد در وقتىكه آدمى غرق خواب است به سينه مىريزند خصوصا وقتى كه بر پشت به مدت دراز خوابيده باشد ؛ فروريختن اين مواد به سينه موجب گرفتگى صوت و سرفه و تنگى نفس و تب مىگردد . و اگر اين مواد بسيار باشد بايد آنچه به سينه ريخته پخته گردد و با داروهاى تحليل برنده مانند جوشاندهء زوفا بيرون آورده شود تا آنكه سينه نرم و به آسانى پاك گردد و شدت سرفه حادثهاى را به ريه نكشاند . و نيز بايد از موادى كه فرو نريخته جلوگيرى شود و موادى كه به سر بالا مىرود دفع گردد و آنچه قبلا بالا رفته تحليل شود و اين امر در حال خالى بودن شكم با ماليدن و گرم كردن سر صورت مىگيرد . و اگر بيم آن است كه زيادى مواد آسيبى به گوشتهاى حنجره برساند سر را بايد بتراشند و خردل و عصارهء پياز دشتى و مانند آن به آن بمالد ؛ زيرا ، اين چيزها مواد را پاك و بر كنار مىكند و با عطسه آن را به بينى مىكشاند . و بايد از بوييدن چيزهاى حرارتزا مانند بوغنج ( شونيز ) و پياز و خردل پرهيز كند و با چيزهايى كه عضلات حنجره را قوى مىگرداند غرغره نمايد و آب سرد و گلاب به آن بيفزايد و هميشه چيزهايى بنوشد كه از پايين آمدن مواد جلوگيرى نمايد ، همچون شراب خشخاش و داروها و مكيدنيهايى كه از خشخاش مىگيرند و كندر و صمغ و لعاب دانهء به و تخم اسبغول و عصارهء خرفه و روبارزك ، و اگر سرفه رنجآور باشد بايد داروهايى كه از افيون و بنگ و كندر و گل ارمنى گرفته شده به كار برده شود و براى پخته شدن موادى كه به سينه ريخته بايد از بيد دشتى قيروطى كه از روغن خيرى و روغن بابونه برگرفته شده استفاده گردد و پس از آن پارچهاى گرم بر روى سر نهاده شود و در خانهاى بماند كه هواى سردى در آن وارد نشود و يا آنكه با آب گرم و حمام ملايم پر بخار ، گرم نگاهداشته شود . و بيرون آوردن مواد به آسانى با خوب پختن و درستى نيرو و داروهاى صافىبخش و داروهاى برنده ، مانند آب جو و آب شكر و عسل و انجير پخته و مويز و ريشه سوسن و پر سياوشان ، و پيوسته غرغره كردن با آب گرم صورت مىپذيرد . و اگر بيمارى شدت گرفت بايد از داروهاى برگرفته از شنبليد و فراسيون و گزنه و سوسن آسمانگونى و فلفل و خردل و غيرذلك بهره گرفته شود . و اما ، كسانى كه رنج آنان از اين بيمارى افزون باشد ، يعنى بدينگونه كه سوراخهاى بينى بسته شده و خارش داشته باشد و عطسه فراوان گرديده و آب از بينى فرو ريزد ، بايد از چيزهايى شبيبه به آنچه ياد شد و همچنين از راه رفتن و عرق كردن در حمام و حجامت از فرورفتگى پشت استفاده كنند . و بسيارى از آنان با
مجموعه متون و مقالات در تاريخ و اخلاق پزشكى در اسلام و ايران ( فارسى ) — صفحة 354
مساهمون: مهدى محقق
ص٣٥٤