پاسخ رازى به شهيد بلخى
به نام خداوند بخشندهء بخشاينده
شهيد بن حسين بلخى طى نامهاى از محمد بن زكرياى رازى از سبب بيمارى ابو زيد احمد بن سهل بلخى سؤال كرد و رازى در پاسخ او چنين نوشت :
« آنچه را در توصيف بيماريى كه شيخ ما ابو زيد به آن معتاد گرديده ياد كردى دريافتم ، و دانستم كه سبب آن چيست و چرا آن بيمارى مخصوصا در فصل بهار شدت مىيابد و بوييدن گل سرخ در آن فصل آن را تهييج مىكند . از اين روى ، من به آنچه در نگهدارى از آن بيمارى و درمان آن مورد نياز است اكتفا مىكنم ، پس مىگويم : همانا ، سزاوار است كه او خود را از امور زير نگهدارى كند :
از آنچه سر را پر مىسازد ؛ از خوابيدن سريع پس از غذا خوردن ، خصوصا پس از نوشيدن آب بسيار سرد ؛ از داروهاى خوابآورى كه رطوبت بسيار در آن است ؛ از بخارهاى غليظى كه در جاهاى در بسته و مكانهاى زيرزمين و خانههاى مرطوب متراكم است ؛ از گردش با سر برهنه خصوصا با سرد نگهداشتن بدن و پر ساختن آن از خوردنيها و نوشيدنيها ؛ از سخن فراوان گفتن و فرياد زدن ؛ از تنگ كردن بند پيراهن بر گردن ؛ از سنگين ساختن بالين هنگام خواب ؛ از زياد ريختن آب سرد بر سر ؛ از دراز نگاه داشتن موى سر و روغنمالى آن خصوصا با روغنهاى قابض و نيز به كار بردن رنگهاى قابض و از پىدرپى شانه كردن آن ؛ از بوييدن چيزهايى كه از آن بخارهاى زياد برمىخيزد همچون گل سرخ و گل شاهاسپرم ، زيرا اين دو در نهايت لطافت هستند ؛ و همچنين از بوييدن چيزهاى عطسهآور در حال پر بودن بدن و شكم و نيز بوييدن چيزهايى كه سر را سنگين مىكند و خواب سبك مىآورد مانند دستنبوى و عطر و زعفران و چيزهايى كه نفخ آن زياد است ، مانند باقلى و ماهى و جوجهء مرغ و پياز و تره و سير و ترهتيزك و شراب . و گذشته از اين ، بايد پرهيز كند از چيزهايى كه موجب سبكى سر مىگردد ، مانند عطريات قوى در آغاز و وسط بهار و چيزهايى كه رطوبت گرد آمده در بدن را بيرون مىآورد ، يعنى آن رطوبتهايى كه در فصل زمستان درنتيجهء