از ميان دانشمندانى كه دربارهء رازى به تحقيق پرداختهاند دانشمندى بود به نام رانكينگ « 1 » كه از روى كتاب عيون الانباء فى طبقات الاطباء ابن ابى اصيبعه شرححال و آثار رازى را ، به زبان انگليسى ، به رشتهء تحرير درآورد و آن را به عنوان سخنرانيى در هفدهمين كنگرهء بينالمللى طب ، در لندن ايراد كرد و كارى كه او انجام داد اين بود كه نام كتابهاى رازى را به زبان لاتينى ترجمه كرد و مقدمهاى به زبان انگليسى دربارهء شرححال و زندگى رازى بدان افزود و اين براى نخستينبار بود كه عناوين آثار رازى مورد شناسايى دانشمندان جهان قرار مىگرفت . البته پيش از اين ، دانشمندان فقط آشنايى با آثار طبى او داشتند . پس از رانكينگ ، دانشمندى آلمانى به نام جى . روسكا « 2 » آثار رازى را از روى فهرست ابو ريحان بيرونى ، به زبان آلمانى ، ترجمه كرد و در مجلهء ايزيس ، جلد پنجم ، سال 1924 م . منتشر ساخت . مقالهء روسكا مورد استفادهء دانشمندانى كه در تاريخ علوم بحث مىكردند قرار گرفت .
اكنون از دانشمند ديگرى به نام ماكس مايرهوف نام مىبريم . اين شخص هم طبيب بود و هم با فلسفه آشنايى داشت . او در قاهره مقيم بود و در آنجا رسما به معالجهء بيماران مىپرداخت . او مقالات متعددى دربارهء طب و اطباى اسلامى نوشته و در ضمن ، از آثار فلسفى آن اطبا هم بحث كرده است . از كتابهاى معروفى كه ماكس مايرهوف چاپ كرده است كتاب العشر مقالات فى العين منسوب به حنين بن اسحاق است كه با ترجمه و مقدمهء انگليسى چاپ شده است . ولى ، آن اثرى كه از مايرهوف دربارهء رازى هست مقالهاى است كه در مجلهء فرهنگ اسلامى « 3 » تحت عنوان « فلسفهء رازى طبيب » ، به زبان انگليسى ، نوشته است . اين مقاله در سال 1941 م . چاپ شده است .
دانشمند ديگرى كه هماكنون در قيد حيات است و بنده بسيار افتخار داشتم كه در سفر گذشتهء خود به كانادا با او ملاقات كنم ، دانشمندى است به نام اس . پينس « 4 » . اين دانشمند كه در آلمان تحصيلات خود را در رشتهء فلسفه دنبال كرده است ، رسالهء دكترى خود را دربارهء اتميسم در اسلام و ارتباط آن با فلسفهء يونان و هند نوشته است . اين كتاب از شاهكارهاى علمى شرقشناسى بود كه به زودى شهرت بينالمللى پيدا كرد و مورد استناد قرار گرفت و بنده از ترجمهء عربى اين كتاب استفادههاى بسيار كردهام . ترجمهء عربى اين كتاب تحت عنوان مذهب الذرة عند المسلمين و علاقتها بمذاهب اليونان و الهنود چاپ شده است . پينس از اين جهت كارش مورد اهميت است كه مسلط به زبانهاى يونانى و لاتينى و عبرى و آلمانى و انگليسى و فرانسه است و در ضمن ، به فلسفهء يهود و فلسفهء اسلامى تسلطى كامل دارد و از خصوصيات او اين است كه هميشه كوشش مىكند كه آثار ناشناخته را به جهان علم و دانش معرفى كند و حتى او براى اولينبار بود كه از كتاب اسفار صدر الدين شيرازى در كارهاى تحقيقى خودش استفاده كرد . پينس گذشته از اين كتاب معروف خود
هامش
( 1 ) .Ranking( 2 ) .J . Ruska( 3 ) .Islamic Culture( 4 ) .S . Pines