چيزها را مىگيرد و او را خردى است كه با آن مىانديشد و علم مىآموزد و تعليم مىدهد و سخن و خطاب را به كار مىگيرد و انواع خوردنيهاى لذيذ و گياهان عالى و نعمتهاى نيكو و رنگهاى زيبا را درمىيابد ، و با ديدن ستارگان از مشاهدهء آسمان و با ديدن آبها و نهرها از مشاهدهء زمين لذت مىبرد و دوستى رياست در طبع اوست و نفس او مايل است كه علت آنچه را مشاهده مىكند دريابد و با اين ادراك خود را كامل نمايد و ، برحسب فزونى ادراك خود ، بر ديگران برترى جويد و بر آنان افضل گردد و او به عنايت به فزونى در فهم و معرفت شناخته گرديده و اگر خود را بر كسى كه به اين فزونى عنايت ندارد افضل يافت گمان مىبرد كه آن ديگرى بهرهاش از دنيا كمتر است از كسى كه توجه به كسب فهم و معرفت دارد ، و اين از سه جهت است : يكى آنكه فضايل پدران اندوختههاى خوبى براى فرزندان است ، و دوم بختى كه از بخشش ستارگان در مواليد حادث مىگردد ، و سوم آنكه كسى كه به نظر گرايش پيدا كند ، از آنچه ادراك مىنمايد و از بزرگى نفس ، لذتى بر او عارض مىشود كه او را از خواهش و خضوع در برابر كسانى كه از او در فهم پايينترند باز مىدارد . و گشودن اين شك آسان است ؛ زيرا ، وجود نيازهاى ضرورى و بهرههايى را كه مراد اوست از ادراكات لذتبخش از دست نمىدهد و هيچيك از ادراكات لذتبخش اجل و افضل از ادراكات نظر فلسفى نيست و بسيار كم رخ مىدهد كه ادراك آدمى در حقيقت برتر و سعادتبخشتر باشد ، و برترين و استوارترين ادراكات به يقين و به درستى همان ادراكات فلسفىاند ؛ يعنى ، نظر در حكمت و به كار بردن عدل و سخاوت و عفت در هزينهء مال . بنابراين ، خوشبختى آدمى به يقين و به درستى همان فلسفهپذيرى است ، چه از نظر علم و چه از نظر عمل ، و تواناترين مردم بر اين روش پزشك است ؛ هرگاه بخشى از روزش را در رياضت بدن در اعمال پزشكى صرف كند و باقى روزش را براى كردار نيكو و انديشه در ملكوت آسمانها و زمين اختصاص دهد و خدا را پرستش و عقل را فرمانبردارى كند و اين بود آنچه ما مىخواستيم آن را بيان كنيم .
به پايان رسيد مقالهء على بن رضوان فى التطرق بالطب الى السعادة و الحمد للّه وحده و صلّى اللّه على سيدنا محمد و آله اجمعين .
مجموعه متون و مقالات در تاريخ و اخلاق پزشكى در اسلام و ايران ( فارسى ) — صفحة 288
مساهمون: مهدى محقق
ص٢٨٨