است .
334 . كسى كه حقيقت مزاج را نداند علم طبائع و علم صورتهاى طبيعى و علم دندانها و علم اختلاف احوال بدنها و علم تندرستى را ندانسته است ؛ زيرا ، به همهء اينها كلمهء « امزجه » به طريق مواطات در نام اطلاق مىشود .
335 . بايد تحقيق شود كه چرا اعضايى كه از منى بهوجود مىآيند سردتر و خشكتر از اعضايى هستند كه از خون زنانگى بهوجود مىآيند ، درحالىكه حرارت منى زيادتر است .
337 . بايد بدانى كه گاهى حكم بر عضو ، بر پايهء جوهر و مبدأ و غذاى آن است ، همچنانكه روفس حكم كرده است ؛ و گاهى بر پايهء آنچه عضو در حال حاضر داراست ، چنانكه جالينوس در كتاب المزاج حكم كرده است .
338 . روفس از بقراط حكايت كرده است كه او گفته است كه زنان بعضى از طوايف مردنما بودند ؛ لذا ، اگر پسر مىزاييدند آنان را خلع مفاصل مىكردند تا نيرومند نگردند و اگر دختر مىزاييدند آنان را ورزش مىدادند تا قوّت و شهامت و مردنمايى در آنان چيره گردد .
338 . علت باريكتر بودن سرين و گردن مردان از زنان و بزرگتر بودن بالاى ران و ساقهاى زنان از مردان ، سردى مزاج زنان است نسبت به مردان .
340 . اعضاى توليد در زنان ، گرچه به جهت سردى مزاج آنان ، انقباض و غور آن به سوى داخل بدنشان است ، ولى طبيعت را هم در آن ، به جهت حاجت ضروريه و حكمت بالغه ، مقصودى بوده است و آن براى اينكه رحم منى را قبول و حفظ كند و قرارگاه جنين گردد .
341 . بنا به عقيدهء ارسطو خون زنانگى مادهء بهوجود آمدن جنين است و منى صورتگر و فاعل آن است ، ولى بنا بر عقيدهء بقراط منى مقامش مقام صورت و مادّه براى تكوّن جنين است و خون زنانگى غذاى آن است و همهء اندامهاى سخت از منى و گوشتهاى بدن از خون زنانگى بهوجود مىآيند .
342 . بيماريى كه موسوم به « قيطا » است يعنى « وحم » كمتر عارض زنانى مىشود كه آبستن فرزند ذكورند ، بلكه عارض زنانى مىشود كه حامل فرزند اناث هستند ؛ زيرا ، ذكور به حيث حرارتش غذاى بسيارى را جذب مىكند ولى اناث به جهت كمى حرارت غذاى بسيارى را جذب نمىكند .
343 . كسانى كه سردى و رطوبت بر مزاجشان چيرگى دارد كندى در حركات و تنبلى بر آنان غلبه دارد ؛ زيرا ، مزاج سرد حامل را كه قوّه باشد ضعيف مىكند و رطوبت سبب سنگينى محمول مىشود و هر دو سبب غلظت مواد بدن و رطوبتهاى آن مىشوند و بىهوشى و كند ذهنى از آن بهوجود مىآيد .
343 . از امثال يونان قديم : « از ترسوى دلاورنما بايد دورى كنى » .
343 . برخى از مردم اشتهاشان ، بلكه گرسنگيشان ، شدت مىورزد به سبب آنكه سردى غلبه مىكند بر غذايى كه در بدنهايشان است ؛ از اين روى ، غذا منقبض مىشود و حجمش كم مىگردد و
مجموعه متون و مقالات در تاريخ و اخلاق پزشكى در اسلام و ايران ( فارسى ) — صفحة 150
مساهمون: مهدى محقق
ص١٥٠