خواب به خوبى روشن نشده است . حتى اينكه چه عاملى سبب مىشود كه در لحظهى معينى بخشى از فعاليتهاى مغزى از كار بيفتد و سپس پلكها و چشمها بر هم آمده و تمام اعضاى تن در سكون و سكوت فروروند به درستى روشن نيست . ولى خواب نقش عظيمى در سلامت انسان دارد لذا پزشكان روانى تلاش مىكنند كه خواب بيماران خود را به صورت عادى تنظيم كنند . چرا كه بدون آن تعادل روانى آن ممكن نيست .
افرادى كه به طور طبيعى نمىخوابند افرادى پژمرده و عصبانى و ناراحتند و برعكس كسانى كه از خواب معقولى بهرهمندند به هنگامى كه بيدار مىشوند نشاط و توان فوق العادهاى در خود مىبينند .
مطالعهى بعد از يك خواب آرامبخش بسيار سريع پيش مىرود و كارهاى فكرى و جسمى بعد از اينچنين خوابى هميشه قرين موفقيت است . خواب طبيعى براى انسانها يكسان نيست و حد معينى براى آن نمىتوان در نظر گرفت . لذا هركس بايد با تجربه نياز خويش را به خواب با توجه به ميزان فعاليتهاى جسمى و روحى دريابد . عجب اينكه به هنگام بروز حوادث سخت كه انسان ناچار است مدتها بيدار بماند مقاومت انسان در برابر بىخوابى موقتا افزايش مىيابد و خواب از سر انسان مىپرد و گاه به حد اقل لازم يعنى يك يا دو ساعت مىرسد . البته ندرتا كسانى يافت مىشوند كه ماهها پشت سر هم بيدار بمانند و لحظهاى خواب [ به ] چشمانشان نرود و برعكس افرادى هستند كه حتى در موقع راه رفتن در كوچه و خيابان و حتى موقعى كه با شما سخن مىگويند خواب به آنها دست مىدهد و اگر كسى همراه آنها نباشد خطرناك است ولى اين افراد مسلما سالم نيستند و گرفتار ضايعات جسمى و روحى مىگردند .
بدون شك برنامهى اصلى خواب مربوط به شب است و شب به خاطر آرامشى كه از تاريكى پديد مىآيد اولويت خاصى در اين مورد دارد اما گاه شرايطى در زندگى انسان پيدا مىشود كه مثلا مجبور مىشود شبانه سفر كند و روز استراحت نمايد . نياز جسم و روح انسان به خواب به اندازهاى زياد است كه توانايى و تحمل انسان در برابر بىخوابى بسيار كم است و از چند شبانهروز تجاوز نمىكند .
مقدار خواب لازم بستگى به سن و سال و موقعيت اشخاص و چگونگى ساختمان روحى و جسمى آنها دارد . آنچه مهم است اينكه خواب كافى مقدارى است كه انسان بعد از آن احساس كند كه از اين نظر اشباع شده است . از طرفى علاوه بر طول زمان خواب عمق خواب نيز اهميت ويژهاى دارد چه بسا در آنجا كه خواب عميق ممكن نباشد يك ساعت خواب خفيف ( نعاس ) هم نعمت الهى است .
بههرحال آرامش و آسايشى كه از خواب ، قدرت و نشاطى كه بعد از خواب ناشى مىشود از نعمتهاى الهى است .
قرآن و طب ( فارسى ) — صفحة 503
مساهمون: محسن عباس نژاد
ص٥٠٣