اللَّيْلَ لِباساً * وَ جَعَلْنَا النَّهارَ مَعاشاً
« 1 » ؛ « و خواب شما را مايهى آرامشتان قرار داديم ، و شب را پوششى براى شما و روز را وسيلهاى براى زندگى و معاش » .
و نيز مىفرمايد :
وَ مِنْ آياتِهِ مَنامُكُمْ بِاللَّيْلِ وَ النَّهارِ
« 2 » ؛ « و از نشانههاى او خواب شما در شب و روز است » .
و در حديثى از امام رضا « عليه السلام » آمده است :
« انّ النوم سلطان الدّماغ ، و هو قوام الجسد و قوته » ؛ « خواب ، شهريار مغز است و مايهى قوام و نيروى بدن » « 3 » .
پديدهى خواب يك پديدهى مهم آفرينش و نمودارى از نظام حكيمانهى آفرينندهى آن است .
اين حقيقت بر هيچكس پوشيده نيست كه همهى موجودات زنده براى تجديد نيرو و به دست آوردن آمادگى لازم براى ادامهى كار و فعاليت نياز به استراحت دارند ، استراحتى كه به صورت غير ارادى به سراغ آنها بيايد ، و حتى افراد پرتلاش و يا حريص را ناگزير به انجام آن سازد . براى نيل به اين هدف چه عاملى را بهتر از خواب مىتوان تصور كرد ؟
اين موهبت بزرگ الهى سبب مىشود كه جسم و روح انسان آرامش يابند ، و با بروز حالت خواب كه يك نوع وقفه و تعطيل در كار بدن است ، آرامش و رفع خستگى حاصل مىگردد ، و انسان نشاط و نيروى تازهاى پيدا مىكند .
مسلما اگر خواب نبود روح و جسم انسان بسيار زود پژمرده و فرسوده مىشد ، و بسيار زود پيرى و شكستگى به سراغ او مىآمد ، به همين دليل خواب متناسب و آرام ، راز سلامت ، و طول عمر ، و دوام نشاط جوانى است .
سه مشخصهى خواب
در دائرة المعارف بريتانيايى چاپ سال ( 1989 م ) در مورد خواب آمده است :
سه عنصر در خواب وجود دارد : اول آنكه ، مىتوان آن را شكست . دوّم آنكه ، به صورت ناخودآگاه رخ مىدهد . سوّم آنكه ، به صورت مكرر اتفاق مىافتد .
فوايد خواب
1 - راحتى و سلامتى بدن
امام صادق « عليه السلام » مىفرمايد : « النوم راحة للجسد و النطق راحة للروح و السكوت راحة للعقل » ؛ « خواب مايهى آسايش تن است و سخن مايهى آسايش روح و سكوت مايهى آسايش خرد » « 4 » .
دكتر محمد حسين ضيائى بيگدلى ، مىگويد :
هنگام خواب نيروهاى از دسترفتهى بدن بازيافت مىشوند و طىّ آن مواد سمّى و زائد كه در اثر متابوليسم « 5 » در سلولهاى بدن برجاى ماندهاند ، از بين مىروند ؛ سپس سلولها انرژى و توانايى بازيافت شدهى خود را براى مدّت زمان بيدارى ذخيره مىنمايد ، تا انسان بتواند با نشاط و توانايى كافى فعاليّتهاى خود را طىّ روز از سر گيرد » « 6 » .
دكتر « شابيرو « 7 » » استاد روانشناسى دانشگاه « أدنبره » « 8 » بريتانيا در كتاب خود
« BODY CLOCK »
) چاپ ( 1989 م ) ، مىنويسد :
« . . . در مورد خواب نظريهاى كه بيش از همه قابلقبولتر است ، مىگويد : وظيفهى اساسى خواب اين
هامش
( 1 ) . نبأ / 10 و 11 .
( 2 ) . روم / 23 .
( 3 ) . ميزان الحكمة ، حديث 20908 .
( 4 ) . ميزان الحكمة : حديث 20907 .
( 5 ) . به معناى سوختوساز سلولها .
( 6 ) . كتاب « علم النفس التحليلى » ، دكتر محمد حسين ضيائى بيگدلى .
( 7 ) .shabiro( 8 ) .Edimburagh . University