ارادى ، خودكار و غدد مترشح درونريز نشان دهم و بر آيهى 70 سورهى اسراء / 17 كه خداوند مىفرمايد :
وَ فَضَّلْناهُمْ عَلى كَثِيرٍ مِمَّنْ خَلَقْنا تَفْضِيلًا ؛
« و آنان را بر بسيارى از آنچه آفريدم چنانكه بايد و شايد برترى بخشيدم » ، دليل آورم و اين نكته را اظهار كنم كه نمودى اينچنين نسبت به آنچه علم تشريح و فيزيولژى به آن دست يافته است مثل نگاه كردن معمولى و بدون وسيلهى انسان به آسمان ، و يا مشاهدهى فضا از پشت تلسكوپهاى رصدخانه پالمار در دانشگاه پرينستون آمريكاست و با توجه به آنچه كه دانشمندان عصبشناس معروف هماكنون اظهار و اعتراف مىكنند مىتوان گفت كه توفيق كيهانشناسان و علماى هيئت و نجوم امروز خيلى بيشتر از شناخت فيزيولژيستها ، نورولژيستها و روانشناسان است ؛ البته با اين تفاوت كه ما با تمام پيكرهى خلقت و مجموعه نمودهاى جسمى و روانى انسان سروكار داشته و آنها را در اختيار داريم ولى از تمام جهان و مجموعه و محدودهى واقعى و كم و كيف آنچه در درون كهكشانها و خورشيدها و ستارگان و اقمار آنها مىگذرد بىاطلاعيم . همان گونه كه حضرت على « عليه السلام » در ديوان اشعار منسوب به خود مىفرمايد : « ا تزعم انك جرم صغير و فيك الطوي العالم اكبروا » « يعنى آيا مىپندارى پيكرت محدود به همين جسم كوچك است در حالى كه جهانى بزرگ در آن نهفته شده است . » از اين رو آنچه كه دانش و انصاف ما حكم مىكند آن است كه نسبت به خلقت آسمانها و عظمت آنچه در آنهاست و همچنين شگفتيهاى خلقت انسان ، در برابر خالق خضوع و خشيت داشته باشيم و بتوانيم با سير در آفاق و انفس هر روز پرتوى بر انوار معرفت و آگاهى خود از فراخناى عالم آفرينش بيافزاييم و چشمبهراه روزى باشيم كه راز و رمزهاى بيشترى از اين دو زمينهى خلقت بر ايمان كشف و شناخته شود . همان گونه كه خداوند نيز در آيهى 53 سورهى فصلت / 41 وعده داده و فرموده است :
سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَ فِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَ وَ لَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ ؛
« زودا كه آيات خود را در عالم بيرون و درونشان بنمايانيم تا آنكه بر آنان آشكار شود كه آن حق است آيا كافى نيست كه پروردگارت بر همه چيز گواه است . » چون ما از نشانههاى خلقت آسمان و زمين و راز درون آنها حضور و وجود خدا را درك مىكنيم همان گونه كه در پايان آيه نيز به اين نكته اشاره است - كه پروردگار تو در همه جا حاضر و بر همه چيز شاهد است .
يكى ديگر از دستگاههاى مهم بدن انسان كه در تأمين بهداشت او و اعادهى سلامتش پس از بيمارى به نحو مطلوب دخيل و مؤثر مىباشد سيستم دفاعى حفاظى يا زنهار بخشى است .
اين سيستم را به طور خيلى ساده مىتوان در دو قسمت جدا از هم بررسى كرد : يكى قسمتهاى حفاظى است كه سطح خارجى بدن و فضاى داخل مجراى آن يعنى پوست و مخاطها را پوشانده ، مرزهاى بدن را از بيرون و درون پاسدارى مىكنند و ديگر عوامل دفاعى است كه از طريق خون و لنف در وقت سلامت و يا در صورت مواجه شدن با بيماريها و به خصوص عوامل مهاجم عفونى اعمال دفاعى بدن را عهدهدارى مىكند و در حفظ بهداشت انسان دخالت دارد كه در اينجا به نحو اختصار و در حد گنجايش كتاب ابتدا دستگاه حفاظى پوست و مخاط بينى كه بيشترين مرز ارتباطى و مبادلاتى پوششى را با عوامل محيط خارج دارند با نگاهى اجمالى مرور كرده و سپس در حدى گذرا به چند نكته از عوامل دفاعى بدن اشاره مىشود تا بيان اعجازآميز قرآن در آيهى كوتاه :
لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ
« 1 »
هامش
( 1 ) . تين / 4 .